ΘΕΜΑ – Είναι απορίας άξιον πως εδώ και κοντά 30 χρόνια το σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας αντιμετωπίζεται όπως και το γεφύρι της ʼρτας: «Ολημερίς το χτίζανε το βράδυ εγκρεμιζόταν». Υποδομές στρατηγικής σημασίας που στην παρούσα κακή οικονομική συγκυρία αν υπήρχαν θα βοηθούσαν την χώρα να την ξεπεράσει, αντί να απαιτούν επιπλέον πόρους προκειμένου να υλοποιηθούν.
Κείμενο: Πάνος Κατσαχνιάς
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ξεκίνησαν τα πρώτα έργα εκσυγχρονισμού του βασικού σιδηροδρομικού άξονα της χώρας, του λεγόμενου «Πάτρα – Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Εύζωνοι / Προμαχώνας» (ΠΑΘΕ/Π). Βέβαια κάποια από αυτά τα έργα τυπικά δεν έχουν σταματήσει, ενώ μεγάλο μέρος τους είναι ολοκληρωμένο. Αλλά με κενά. Γιατί το σύνολο του σιδηροδρομικού άξονα ΠΑΘΕ/Π δεν είναι τελειωμένο και άρα λειτουργικό στο σύνολο του. Αποτέλεσμα; Να μην μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες μεταφοράς εμπορευμάτων και επιβατών σε χρόνο και ποσότητα τέτοια που απαιτείται απο μια χώρα, «πύλη» για την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
Το σύνολο των τμημάτων που τελούν ακόμα υπό κατασκευή είναι τρία, με το ένα από αυτά να είναι εντελώς ανενεργό. Τα τμήματα αυτά είναι:
Το Κιάτο-Ψαθόπυργος (80 χλμ), το Τιθορέα-Δομοκός (106 χλμ) και το Θεσσαλονίκη-Εύζωνοι (40 χλμ). Αυτά τα έργα αναμένεται να ολοκληρωθούν στην καλύτερη περίπτωση το 2017 δημιουργώντας επιτέλους ένα συνεχές διάδρομο διπλής, ηλεκτροκινούμενης σιδηροδρομικής γραμμής, παρόμοια με εκείνα που υπάρχουν εδώ και 40 χρόνια στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης.
Πρόβλημα αποτελεί και το τελευταίο τμήμα του ΠΑΘΕ/Π, από τον Ψαθόπυργο μέχρι την Πάτρα. Πρόκειται για ένα τμήμα που αυτή τη στιγμή δεν έχει χρηματοδότηση στο σύνολο του. Το πρώτο τμήμα από τον Ψαθόπυργο μέχρι το Ρίο μάλλον θα γίνει, όμως το τμήμα Ρίο-Πάτρα περιλαμβάνει υπογειοποίηση της γραμμής σε μήκος 5 χλμ, που εκτοξεύει το κόστος, κάνοντας την υλοποίηση του έργου αρκετά δύσκολη.
Όπως θα διαβάσετε και στην συνέντευξη που παραχώρησε στο παρόν τεύχος των «ΕΘ» ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΡΓΟΣΕ Α.Ε. κ. Κωνσταντίνος Σπηλιόπουλος, για το τμήμα αυτό εξετάζεται του ποια κατασκευαστική λύση θα προκριθεί, καθώς θεωρείται στρατηγικής σημασίας τόσο η σύνδεση της πόλης της Πάτρας και την ολοκλήρωση του ΠΑΘΕ/Π, όσο και του λιμανιού που είναι η βασική πύλη της χώρας προς την Δύση. Έργο που όμως δεν προβλέπεται να ολοκληρωθεί πριν το τέλος της δεκαετίας.
Επιχειρησιακός σχεδιασμός και βασικοί στόχοι
Βασική προτεραιότητα του Επενδυτικού Προγράμματος αναβάθμισης του Ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου, που υλοποιεί η ΕΡΓΟΣΕ, αποτελεί η ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού του βασικού σιδηροδρομικού άξονα Πάτρα – Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Ειδομένη / Προμαχώνας (ΠΑΘΕ/Π).
Ο άξονας αυτός αποτελεί τη ραχοκοκκαλιά του σιδηροδρομικού δικτύου της χώρας, εξυπηρετεί και συνδέει μεταξύ τους τα βασικότερα αστικά κέντρα της χώρας και περιοχές με σημαντική ανάπτυξη στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα και τροφοδοτεί τις περιφερειακές γραμμές αυτού. Επιπρόσθετα, συμβάλλει στην εξυπηρέτηση προαστιακών μετακινήσεων στους βασικούς αστικούς πόλους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και της Πάτρας.
Ο άξονας συνδέεται με τα βασικά εμπορευματικά κέντρα, τους κύριους λιμένες της χώρας (Πάτρα, Πειραιάς, Θεσσαλονίκη) καθώς και τους Πανευρωπαϊκούς Διαδρόμους (Trans – European corridors) IV και X, ενώ εντάσσεται στο σιδηροδρομικό δίκτυο υψηλών ταχυτήτων των Δ.Δ.Μ. (ΤΕΝ-Τ) αποτελώντας τη νότια απόληξή του.
Στον άξονα Πάτρας – Αθήνας – Θεσσαλονίκης, συνολικού μήκους 710 χλμ. περίπου, υλοποιείται σταδιακά διπλή ηλεκτροκινούμενη σιδηροδρομική γραμμή. Η πορεία υλοποίησής της έχει σήμερα ως εξής:
Τα 489 χλμ. ή ποσοστό 69,5% έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Υπολείπεται η εκτέλεση εργασιών ανάταξης της σηματοδότησης, καθώς και της ηλεκτροκίνησης εντοπισμένων τμημάτων που έχουν υποστεί σημαντικές δολιοφθορές, βανδαλισμούς και βλάβες.
Τα 180 χλμ. ή ποσοστό 25% βρίσκονται σε προχωρημένη φάση κατασκευής. Σημειώνεται ότι τα τμήματα αυτά είναι τα πλέον δυσχερή τμήματα του άξονα, καθώς διέρχονται από εδάφη με έντονο γεωγραφικό ανάγλυφο, που απαιτούν την κατασκευή μεγάλου μήκους σηράγγων και σιδηροδρομικών γεφυρών.
Τα 28 χλμ. ή ποσοστό 4% βρίσκονται σε φάση έναρξης εκτέλεσης ή δημοπράτησης των βασικών έργων υποδομής.
Τα 11 χλμ. ή ποσοστό 1,5% βρίσκονται σε φάση σχεδιασμού.
Στο τμήμα Θεσσαλονίκη – Ειδομένη και Θεσσαλονίκη – Προμαχώνας, συνολικού μήκους 219 χλμ. περίπου, που αποτελούν τις απολήξεις του σιδηροδρομικού δικτύου προς τα βόρεια σύνορα της χώρας προβλέπεται και υλοποιείται σταδιακά μονή ηλεκτροκινούμενη γραμμή.
Στη συνέχεια καταγράφεται συνοπτικά, ανά άξονα γραμμής, ο προγραμματισμός έτους 2013 για τα κυριότερα έργα του Προγράμματος και οι σχετικές προτεραιότητες ενεργειών και δράσεων.
ʼξονας Πειραιάς-Αθήνα-Θεσσαλονίκη
Μετά τη διάλυση της σύμβασης του ΟΣΕ (994/2005), το Φεβρουάριο του 2011, προγραμματίζεται η δημοπράτηση από την ΕΡΓΟΣΕ της εργολαβίας των υπολειπομένων εργασιών υποδομής, επιδομής και ηλεκτροκίνησης στο τμήμα Πειραιάς – Σ.Σ. Αθηνών, εντός του δ? τριμήνου του 2013, προϋπολογισμού 112 εκατ. ευρώ. Προβλέπεται συμβασιοποίηση και έναρξη εργασιών στα μέσα του 2014. Με επόμενη εργολαβία προγραμματίζεται η δημοπράτηση, των υπολειπόμενων εργασιών σηματοδότησης, τηλεδιοίκησης και τηλεπικοινωνιών του συνόλου του τμήματος Πειραιάς – Αθήνα – Τρεις Γέφυρες, εκτιμώμενου προϋπολογισμού δημοπράτησης 16 εκ. ευρώ.
Στο τμήμα Τρεις Γέφυρες – Συγκοινωνιακό Κέντρο Αχαρνών (ΣΚΑ), μήκους 5 χλμ,, ολοκληρώθηκε ο τετραπλός σιδηροδρομικός διάδρομος με σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση και ηλεκτροκίνηση και παραδόθηκε τον Ιούνιο 2013 στον ΟΣΕ για χρήση.
Στα τμήματα ΣΚΑ – Τιθορέα (μήκους 145,5 χλμ.) και Δομοκός – Θεσσαλονίκη (224 χλμ.) λειτουργεί διπλή γραμμή με εγκατεστημένο σύστημα σηματοδότησης, τηλεπικοινωνιών και ηλεκτροκίνησης. Λόγω, όμως, εκτεταμένων δολιοφθορών και βλαβών, δε λειτουργεί η σηματοδότηση σε εντοπισμένα υποτμήματα και δε λειτουργεί η ηλεκτροκίνηση του τμήματος ΣΚΑ – Τιθορέα. Στις 3 Ιουνίου 2013 υπεγράφη το έργο της ανάταξης της ηλεκτροκίνησης του τμήματος ΣΚΑ – Τιθορέα μαζί με την εγκατάσταση προσωρινής ηλεκτροκίνησης στο τμήμα Σ.Σ. Αθηνών – Τρεις Γέφυρες, προϋπολογισμού 23,8 εκ. ευρώ. Επίσης, τον προσεχή Ιούλιο προβλέπεται η δημοπράτηση του έργου της ανάταξης και εκσυγχρονισμού της σηματοδότησης εντοπισμένων τμημάτων της γραμμής ΣΚΑ – Τιθορέα και Δομοκός – Θεσσαλονίκη – Προμαχώνας, προϋπολογισμού δημοπράτησης 52 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων αναγκαίων εργασιών επιδομής. Έχουν ολοκληρωθεί τα τεύχη δημοπράτησης του έργου και η διενέργεια του σχετικού διαγωνισμού προβλέπεται το δ? τρίμηνο του τρέχοντος έτους και η συμβασιοποίησή του το γ? τρίμηνο του 2014.
Στο τμήμα Τιθορέα-Δομοκός, υλοποιείται το κυριότερο έργο στον εν λόγω άξονα, που είναι η κατασκευή νέας διπλής ηλεκτροκίνητης γραμμής υψηλών ταχυτήτων, μήκους 106 χλμ., με σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση, τηλεπικοινωνίες, η οποία θα αντικαταστήσει την υφιστάμενη μονή γραμμή, φτωχών γεωμετρικών χαρακτηριστικών, μήκους 122 χιλιομέτρων.
Συγκεκριμένα στο πλαίσιο των τριών συμβάσεων βάση των οποίων υλοποιούνται οι εργασίες υποδομής του τμήματος, οι εργασίες βρίσκονται στα εξής στάδια:
Σε φάση ολοκλήρωσης βρίσκεται η δίδυμη σήραγγα Καλλιδρόμου, μήκους 9 χλμ. περίπου ανά κλάδο, η διάνοιξη της οποίας είχε ξεκινήσει το 1997 και ολοκληρώθηκε στις 22 Μαίου 2013. Το οικονομικό αντικείμενο της εν εξελίξει σύμβασης ανέρχεται σε 253 εκ. ευρώ.
Σε εξέλιξη βρίσκεται η διάνοιξη της δίδυμης σήραγγας Όθρυος, μήκους 6,3 χλμ. ανά κλάδο, με σύμβαση οικονομικού αντικειμένου 207 εκατ. ευρώ που ξεκίνησε το 2007.
Έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί τα έργα υποδομής στο τμήμα από χλμ. 25-52 του τμήματος Τιθορέας – Δομοκού με τη σχετική εργολαβία, οικονομικού αντικειμένου 134 εκατ. ευρώ, να έχει ξεκινήσει το 2007. Το τμήμα αυτό περιλαμβάνει πλήθος σύνθετων τεχνικών έργων υψηλών προδιαγραφών (γραμμή διερχόμενη από διαδοχικές γέφυρες και σήραγγες).
Σε φάση ανάθεσης βρίσκεται η εργολαβία των υπολειπόμενων έργων υποδομής, των εργασιών επιδομής, της σηματοδότησης και της ηλεκτροκίνησης της γραμμής, προϋπολογισμού δημοπράτησης 415 εκατ.ευρώ.
ʼξονας Αθήνα (ΣΚΑ)-Πάτρα
Η νέα ηλεκτροκίνητη διπλή γραμμή υψηλών ταχυτήτων στο τμήμα ΣΚΑ – Κιάτο, μήκους 104 χλμ., έχει ολοκληρωθεί με σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση, τηλεπικοινωνίες και έχει δοθεί σε χρήση.
Στο τμήμα Κιάτο – Ροδοδάφνη (Αίγιο), μήκους 72 χλμ., υλοποιείται νέα διπλή γραμμή υψηλών ταχυτήτων με σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση, τηλεπικοινωνίες και ηλεκτροκίνηση. Σε φάση ολοκλήρωσης βρίσκεται η εργολαβία που αφορά στην κατασκευή των σηράγγων Τράπεζας, Πλατάνου, καθώς και της γέφυρας Λαδοποτάμου, ενώ σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η δεύτερη εργολαβία που περιλαμβάνει τα έργα υποδομής στην περιοχή Διακοπτού – Ελεώνα και τους σιδηροδρομικούς σταθμούς/στάσεις του τμήματος. Εντός του Ιουλίου 2013, προγραμματίζεται η δημοπράτηση της εργολαβίας των υπολειπομένων έργων υποδομής, επιδομής και σηματοδότησης της γραμμής, προϋπολογισμού 280 εκατ. ευρώ.
Στο τμήμα Ροδοδάφνη (Αίγιο) – Ρίο, μήκους 27,6 χλμ, υπεγράφη στις 21-6-2013 η πρώτη εργολαβία που αφορά στα έργα υποδομής στο τμήμα Αίγιο-Ψαθόπυργος, συμβατικού αντικειμένου 293 εκ. ευρώ. που περιλαμβάνει και την κατασκευή της δίδυμης σιδηροδρομικής σήραγγας Παναγοπούλας, μήκους 4.800 μ. περίπου ανά κλάδο. Η δεύτερη εργολαβία που περιλαμβάνει τα έργα υποδομής της γραμμής στο τμήμα Ψαθόπυργος – Ρίο, προϋπολογισμού δημοπράτησης 120 εκατ. ευρώ, προγραμματίζεται να δημοπρατηθεί το α? εξάμηνο του 2014, ενώ καταβάλλονται προσπάθειες για την ένταξη στο ανωτέρω έργο και του τμήματος Ρίο – Αγιά.
Όσον αφορά στο τμήμα Αγιά – Πάτρα, με ευθύνη της Διαχειριστικής Αρχής του εποπτεύοντος Υπουργείου, εκπονείται μελέτη για τη διερεύνηση της τεχνικοοικονομικά βέλτιστης λύσης διέλευσης της νέας σιδηροδρομικής γραμμής από την πόλη της Πάτρας, σε συνδυασμό με τους διαθέσιμους πόρους και με τη αναγκαιότητα ολοκλήρωσης και σύνδεσής της με το Νέο Λιμένα Πατρών, ώστε να επιτευχθεί αύξηση της επιβατικής και εμπορευματικής κίνησης, εξασφάλιση της σιδηροδρομικής σύνδεσης προς Πύργο – Ολυμπία και Καλαμάτα και δυνατότητα λειτουργίας σύγχρονου ηλεκτροκινούμενου προαστιακού στην πόλη της Πάτρας, με επέκταση δυτικά μέχρι και την Κ. Αχαία.
Θριάσιο Πεδίο-Λιμένας Ν. Ικονίου
Ολοκληρώθηκε η Α? Λειτουργική φάση των έργων ανάπτυξης του Συγκροτήματος Εμπορευματικών σιδηροδρομικών δραστηριοτήτων της ευρύτερης περιοχής της πρωτεύουσας στο Θριάσιο Πεδίο, ενώ η σύμβαση για την κατασκευή της Β΄Λειτουργικής φάσης, προϋπολογισμού 86 εκ. ευρώ, υπεγράφη στις 21 Ιουνίου 2013.
Η νέα σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει το Συγκρότημα Θριασίου Πεδίου με τον Εμπορευματικό λιμένα Ν. Ικονίου στον Πειραιά, μήκους 17 χλμ., παραδόθηκε στις 28 Μαίου 2013 στον ΟΣΕ προς χρήση.
ʼξονας Θεσσαλονίκη-Ειδομένη
Στο τμήμα Πολύκαστρο-Ειδομένη, κατασκευάζεται παραλλαγή της γραμμής με σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση και ηλεκτροκίνηση. Σε εξέλιξη βρίσκεται εργολαβία, προϋπολογισμού 14 εκ. ευρώ, ενώ εντός του 2013 προγραμματίζεται η δημοπράτηση των υπολειπομένων εργασιών για την ολοκλήρωση του τμήματος.
Οριζόντια έργα κατά μήκος του ΠΑΘΕ/Π
Για την ολοκλήρωση του αναβαθμισμένου σιδηροδρομικού άξονα ΠΑΘΕ/Π, υλοποιούνται οι παρακάτω δύο επεμβάσεις, που αφορούν στην εγκατάσταση συστημάτων σηματοδότησης και τηλεπικοινωνιών τελευταίας τεχνολογίας και ιδιαίτερων τεχνικών απαιτήσεων, που καλύπτουν τις απαιτήσεις διαλειτουργικότητας των ευρωπαϊκών σιδηροδρόμων: προμήθεια και εγκατάσταση συστήματος ραδιοκάλυψης GSM-R στο σιδ/κό άξονα ΠΑΘΕ/Π.
Έχει υλοποιηθεί το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αντικειμένου της σύμβασης και απομένει η εγκατάστασή του στα τμήματα όπου δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί οι εργασίες υποδομής-επιδομής.
Σημειώνεται ότι το έργο είναι σε αναστολή δεδομένου ότι ο ανάδοχος είναι η εταιρεία Siemens. Ωστόσο, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη η διαδικασία επίλυσης των διαχειριστικών θεμάτων της σύμβασης, στο πλαίσιο των οριζόμενων στη Σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού δημοσίου και της Siemens A.E. και προμήθεια και εγκατάσταση συστήματος γραμμής και εξοπλισμού τροχαίου υλικού ΕΤCS-level I. Το έργο βρίσκεται σε εξέλιξη.
Σύνδεση λιμένα Αλεξανδρούπολης
Σε φάση ανάθεσης βρίσκεται το έργο της σιδηροδρομικής σύνδεσης του νέου προβλήτα εμπορευματοκιβωτίων του λιμένα Αλεξανδρούπολης, προϋπολογισμού 2 εκ. ευρώ.
Ε΄προγραμματική περίοδος
Με στόχο την προετοιμασία και την μελετητική ωρίμανση των έργων της Ε? Προγραμματικής Περιόδου, εκπονούνται ή βρίσκονται σε φάση δημοπράτησης οι μελέτες των παρακάτω έργων με συγχρηματοδότηση από πιστώσεις των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφοράς (ΔΕΔ-Μ):
Σιδηροδρομική σύνδεση Εμπορικού Λιμένα Καβάλας με υφιστάμενο δίκτυο.
Κανονικοποίηση και αναβάθμιση της υπάρχουσας σιδηροδρομικής γραμμής Πάτρας – Πύργου – Καλαμάτας.
Υπογειοποίηση του τετραπλού σιδηροδρομικού διαδρόμου στο τμήμα από την έξοδο του Σιδηροδρομικού Σταθμού Αθηνών έως τις Τρείς Γέφυρες.
Νέα διπλή γραμμή σύνδεσης του ΣΚΑ με την κύρια γραμμή του ΟΣΕ προς Β. Ελλάδα, παρακάμπτοντας την περιοχή του Κέντρου του Δήμου Αχαρνών.
Αναβάθμιση της υφιστάμενης σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης – Στρυμόνα – Προμαχώνα και σύνδεση με τον 6ο προβλήτα λιμένα Θεσσαλονίκης.
Αναβάθμιση υποδομής και επιδομής υφιστάμενης διπλής γραμμής Αχαρνές-Οινόη.
Επέκταση προαστιακού Αττικής στο τμήμα Κορωπί – Λαύριο
Σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία προετοιμασίας των έργων της Ε? Προγραμματικής Περιόδου, τόσο όσον αφορά τα έργα «γέφυρες» (phasing), όσο και τα έργα που εμφανίζουν υψηλή προτεραιότητα και υψηλό βαθμό μελετητικής ωρίμανσης.
Επίσης, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που προβλέφθηκαν με το Ν.3891/2010 για την παροχή από την ΕΡΓΟΣΕ υπηρεσιών σχεδιασμού, ανάπτυξης, υποστήριξης, διαχείρισης, μελέτης, επίβλεψης και κατασκευής πάσης φύσεως έργων σε τρίτους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, η εταιρεία παρακολουθεί τις σχετικές δυνατότητες που παρέχονται στην αγορά και έχει εκδηλώσει το ενδιαφέρον της για ανάληψη έργων στο πλαίσιο διμερών/διακρατικών επαφών των Ελληνικών Υπουργείων με φορείς άλλων κρατών.
Τέλος, επισημαίνεται η ανάγκη για άμεση συντήρηση και φύλαξη του σιδηροδρομικού δικτύου, το οποίο αναβαθμισμένο και με μόνιμες εγκαταστάσεις υψηλής τεχνολογίας και σημαντικού κόστους παραδίδεται στον ΟΣΕ προς χρήση, ο οποίος τυπικά είναι αρμόδιος για την συντήρηση του.
