Οι σεισμοί στη Θεσσαλία και η απόκριση των κατασκευών (β΄ μέρος)

Στο δεύτερο μέρος της έκθεσης του Ινστιτούτου Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών σε συνεργασία με τον Τομέα Γεωτεχνικής Μηχανικής του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ) και με συντονιστή τον κύριο ερευνητή δρ. Σαλονικιό Θωμά, γίνεται εκτενής περιγραφή των βλαβών που παρατηρήθηκαν σε κτιριακές κατασκευές μετά του σεισμούς που έπληξαν το Νομό Λαρίσης.

 

Του δρ. Θωμά Σαλονικιού*

 

Οι σεισμοί στις 3 και 4 Μαρτίου του 2021 στον νομό Λαρίσης προκάλεσαν γενικά σημαντικής σφοδρότητας βλάβες σε ορισμένες κατασκευές στους οικισμούς του νομού, αλλά πολλές από τις κατασκευές της περιοχής επέδειξαν πολύ καλή απόκριση χωρίς βλάβες. Σε λιγότερο από 48 ώρες από το δεύτερο σεισμό, κλιμάκιο από έναν ερευνητή του Ινστιτούτου Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών (ΙΤΣΑΚ) και ένα μέλος ΔΕΠ του ΔΠΘ επισκέφθηκε την σεισμόπληκτη περιοχή του νομού Λαρίσης.

Μεταξύ άλλων, έγιναν εκτενείς αυτοψίες στην πληγείσα περιοχή και φωτογραφική αποτύπωση βλαβών σε κτίρια και λοιπές κατασκευές. Επειδή δεν υπήρχαν ακόμη συγκεντρωτικά στοιχεία για την έκταση και την κατανομή των βλαβών στην ευρύτερη περιοχή, επιλέχθηκε η επισκόπηση της επικεντρικής περιοχής με βάση το χάρτη αισθητότητας.

Ακολούθως γίνεται περιγραφή των βλαβών που παρατηρήθηκαν σε κτιριακές κατασκευές.

 

Κτίρια από ακατέργαστους ή ημικατεργασμένους λίθους με συνδετικό αργιλοκονίαμα

Τα κτίρια αυτά δεν κατασκευάστηκαν με βάση κάποιον κανονισμό και βρίσκονται κυρίως στους οικισμούς. Ο κύριος τρόπος αστοχίας είναι η εκτός επιπέδου ανατροπή της μεγάλης συνήθως πλευράς των κτιρίων. Υπήρχαν περιπτώσεις όπου είχε ανατραπεί εκτός επιπέδου η μία στρώση της δίστρωτης λιθοδομής ή και οι δύο στρώσεις. Χωρίς να υπάρχουν επαρκή στοιχεία αλλά με βάση κριτήρια μηχανικής, εκτιμάται ότι οι αστοχίες των λιθοδομών εκτός επιπέδου επιδεινώθηκαν κατά τη δεύτερη σεισμική διέγερση. Οι λιθοδομές στις εγκάρσιες πλευρές μικρότερου πάχους παρουσίαζαν ανατροπές σε μικρότερο βαθμό ενώ εμφάνιζαν κυρίως διαγώνιες ρηγματώσεις.

Η σπουδαιότητά των κτιρίων αυτών κρίνεται ότι είναι μικρή, λόγω της βοηθητικής χρήσης τους ή της εποχιακής κατοίκισής τους. Επιπλέον, ήταν μεγάλης ηλικίας και ανεπαρκώς συντηρημένα. Σε πολλές περιπτώσεις υπήρχαν καθιζήσεις και εκτός επιπέδου παραμορφώσεις λόγω παλαιότητας, οι οποίες συντέλεσαν στην ανατροπή των λιθοδομών.

Τονίζεται στο σημείο αυτό ότι οι αστοχίες των εν λόγω λιθοδομών δεν ήταν λόγω καθαρής ανατροπής αλλά λόγω εκτός επιπέδου φόρτισης με κάμψη στο μέσον της λιθοδομής με λειτουργία περιμετρικά πακτωμένης πλάκας με αρθρωτή στήριξη στη στέψη της. Επίσης υπήρχαν πολλά τέτοια κτίρια τα οποία ήταν εντελώς εγκαταλελειμμένα και εμφάνισαν ρηγματώσεις ή/και μερική κατάρρευση.

 

 

Κτίρια από αποξηραμένους ωμόπλινθους με συνδετικό αργιλοκονίαμα

Τα κτίρια αυτής της κατηγορίας επέδειξαν γενικώς καλή συμπεριφορά. Με τον συγκεκριμένο τρόπο κατασκευής ήταν δομημένες αρκετές κατοικίες, μονώροφες ή διώροφες. Δεν παρατηρήθηκαν καταρρεύσεις λιθοδομών από ωμόπλινθους, ενώ οι ρηγματώσεις που δημιουργήθηκαν ήταν γενικά περιορισμένες ή/και επισκευάσιμες.

 

Κτίρια από ημικατεργασμένους ή κατεργασμένους λίθους με ασβεστοκονίαμα

Τα κτίρια με κατεργασμένους λίθους και ασβεστοκονίαμα δεν παρουσίασαν εκτενείς καταρρεύσεις. Αναφέρεται ότι με το συγκεκριμένο τρόπο δόμησης είχε κατασκευαστεί το Δημοτικό Σχολείο Δαμασίου, το οποίο είχε εκτεταμένες βλάβες με τοπικές καταρρεύσεις των λιθοδομών εκτός επιπέδου.

Αρκετές εκκλησίες και κοινοτικά καταστήματα που ήταν δομημένα με τον συγκεκριμένο τρόπο κατασκευής, ενώ εμφάνισαν βλάβες, είχαν γενικά περιορισμένο βαθμό καταρρεύσεων. Η σχετικά καλή απόκριση των κτιρίων αυτών στους σεισμούς αποδίδεται στην κατεργασία των λίθων (των οποίων λαξεύονταν όλες οι πλευρές), στην χρήση του ασβεστοκονιάματος, στην καλή ποιότητα κατασκευής και στην τακτική συντήρηση.

 

Κτίρια από οπλισμένο σκυρόδεμα

Αρκετά από τα κτίρια της περιοχής είναι κατασκευασμένα από οπλισμένο σκυρόδεμα. Οι βλάβες στα κτίρια οπλισμένου σκυροδέματος ήταν περιορισμένες. Εμφανίζονται κυρίως σε υποστυλώματα ή στο κάτω μέρος κόμβων δοκών – υποστυλωμάτων. Παρατηρήθηκαν αρκετές θέσεις με τοπικό λυγισμό σε διαμήκεις ράβδους υποστυλωμάτων λόγω αραιών συνδετήρων.

Σε ορισμένους ακραίους κόμβους παρατηρείται εξόλκευση του οπλισμού στην κάτω ίνα των δοκών. Έχουν επίσης παρατηρηθεί αστοχίες κοντών υποστυλωμάτων σε περιπτώσεις όπου οι δημιουργούνταν τέτοιες συνθήκες.

Ως γενική παρατήρηση αναφέρεται ότι τα κτίρια οπλισμένου σκυροδέματος συμπεριφέρθηκαν αρκετά καλά στους συγκεκριμένους σεισμούς.

 

Γέφυρες σκυροδέματος

Ενώ υπάρχουν πολλές γέφυρες στην περιοχή, εμφανίστηκαν πολύ λίγα προβλήματα σε αυτές λόγω των δύο σεισμών. Τα προβλήματα εμφανίστηκαν στους αρμούς που υπάρχουν στα άκρα των γεφυρών στα δύο ακρόβαθρα, με την αστοχία να εμφανίζεται στον ασφαλτοτάπητα κυρίως και στο υλικό πλήρωσης του αρμού.

Εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια της σεισμικής διέγερσης αναπτύχθηκαν σημαντικές μετακινήσεις της γέφυρας του Δαμασίου σε σχέση με τα ακρόβαθρα, όπως δείχνουν οι εξολκεύσεις των σωλήνων στα κιγκλιδώματα των ακροβάθρων. Επίσης εμφανίστηκαν επισκευάσιμες βλάβες στο μεταβατικό επίχωμα στα άκρα γεφυρών.

 

Συμπεράσματα

Υπάρχουν πλήρεις ή μερικές καταρρεύσεις και βλάβες κυρίως σε κτίρια από φέρουσα τοιχοποιία. Σε κτίρια από λιθοδομή με ασβεστοκονίαμα και σε ορισμένα κτίρια από σκυρόδεμα σχεδιασμένα με τους παλαιότερους κανονισμούς εμφανίστηκαν κυρίως ρηγματώσεις.

Δεν παρατηρήθηκαν εκτεταμένες περιπτώσεις ανάπτυξης υστερητικής απόσβεσης μέσω της ρηγμάτωσης του οπλισμένου σκυροδέματος και της ανελαστικής παραμόρφωσης του χάλυβα των οπλισμών, καθώς οι περιπτώσεις ρηγμάτωσης του φέροντα οργανισμού κτιρίων  οπλισμένου σκυροδέματος ήταν περιορισμένες.

Το γεγονός αυτό υποδεικνύει, για μια ακόμη φορά, ότι τα υφιστάμενα κτίρια από σκυρόδεμα διαθέτουν σημαντικά αποθέματα αντοχής, ιδιαίτερα αυτά που κατασκευάστηκαν μετά το 1984.

Τα αποθέματα αυτά εντοπίζονται στην υπερστατικότητα του φέροντος οργανισμού, στην υπεραντοχή των επιμέρους δομικών τους στοιχείων, καθώς και στην υποβοήθηση των φερόντων στοιχείων από τις τοιχοποιίες πλήρωσης και από αποσβέσεις της σεισμικής ενέργειας κατά την εισαγωγή της στο κτίριο από τη θεμελίωση μέχρι την ανωδομή (ιξώδεις αποσβέσεις και αποσβέσεις τριβής).

Είναι πολύ πιθανό να αναπτύχθηκαν σε σημαντικό βαθμό φαινόμενα αλληλεπίδρασης εδάφους – κατασκευής που επέδρασαν ευνοϊκά στην εν γένει σεισμική συμπεριφορά των κατασκευών. Αυτό δείχνει ότι υπάρχουν πρόσθετοι μηχανισμοί διάχυσης της σεισμικής ενέργειας, καθώς και παράγοντες που συνεισφέρουν σημαντικά στη βελτίωση της σεισμικής συμπεριφοράς των κατασκευών.

Η συσσωρευμένη εμπειρία τόσο από τον συγκεκριμένο όσο και από προηγούμενους σεισμούς οδηγεί σε ενδείξεις ότι η σεισμική προστασία όχι μόνο στους οικισμούς της Λάρισας αλλά και σε άλλες ελληνικές περιοχές ενισχύεται επιπρόσθετα και από παράγοντες όπως είναι η ορθή διάταξη του δομικού συστήματος ανάληψης σεισμικών φορτίων, η εκτενής χρήση τοιχωμάτων, η καλή κατασκευή των τοιχοποιιών πλήρωσης με οριζόντια σενάζ από οπλισμένο σκυρόδεμα, η καλή ποιότητα υλικών και κατασκευής κ.ά.

Εκτός από τη δομική βλάβη, ένας σεισμός προκαλεί και δευτερογενείς βλάβες, όπως καταστροφή εμπορευμάτων και οικοσκευών από πτώσεις. Επίσης πολλά εμπορεύματα, οικοσκευές, έπιπλα, καθώς και εσωτερικά δίκτυα ισχυρών και ασθενών ρευμάτων, προσβάλλονται από νερά της βροχής λόγω της βλάβης των οροφών και των στεγών των κτιρίων από ισχυρούς σεισμούς.

Άμεσα μέτρα προστασίας από τα νερά της βροχής πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα σε κτίρια από φέρουσα τοιχοποιία, καθώς η διείσδυση του νερού μπορεί να συντελέσει στην επιπρόσθετη αποσύνθεση της τοιχοποιίας ή να καταστρέψει π.χ. αγιογραφίες ναών, εκθέματα μουσείων κλπ.

Για τις κατασκευές που σχεδιάσθηκαν με παλαιότερους κανονισμούς η ακόμη και χωρίς την εφαρμογή κάποιου κανονισμού χρειάζεται να εφαρμοσθούν πολυβάθμιοι έλεγχοι για την αποτίμησή τους. Τονίζετε ότι το πλαίσιο για αυτούς του ελέγχους έχει θεσπιστεί και είναι διαθέσιμο .

Οι βοηθητικοί χώροι από φέρουσα λιθοδομή ή/και τοιχοποιία εμφάνισαν σημαντικές βλάβες και μερικές καταρρεύσεις σε οικισμούς γύρω από τα επίκεντρα των δύο κύριων σεισμών. Οι χώροι αυτοί υποβοηθούν σημαντικά το έργο των αγροτών και προτείνεται η παροχή οικονομικής αρωγής από την πολιτεία προς τους ιδιοκτήτες, για επισκευή ή ανακατασκευή.

 

*Ο δρ. Θωμάς Σαλονικιός είναι διδάκτορας πολιτικός μηχανικός, κύριος ερευνητής του Ινστιτούτου Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΙΤΣΑΚ – ΟΑΣΠ).

Ελέγξτε επίσης

Gunitech: H αειφόρος λύση για ελαφροβαρές εκτοξευόμενο επισκευαστικό κονίαμα από τον Όμιλο ΗΡΑΚΛΗΣ

Με σταθερό προσανατολισμό στη βιώσιμη ανάπτυξη και τις αειφόρες κατασκευές, ο Όμιλος ΗΡΑΚΛΗΣ ενισχύει το …

Τα Περιοδικά μας