Μιλήσαμε με τον κ. Γιώργο Αγουρίδη, Πρόεδρο ΔΣ του Οργανισμού «Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος Α.Ε.» και μέλος του ΔΣ του Ιδρύματος και τον κ. Γιάννη Τροχόπουλο, Διευθύνοντα Σύμβουλο και Γενικό Διευθυντή του ΚΠΙΣΝ, από τους πλέον αρμόδιους, προκειμένου να κατανοήσουμε συνολικά τους στόχους ενός έργου που έχει ξεκινήσει ήδη να κατασκευάζεται.
Συνέντευξη: Πάνος Κατσαχνιάς
Ένα στοίχημα με πολλές παραμέτρους αποφάσισε να βάλει το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» με την απόφαση επένδυσης 566 εκατ. ευρώ για την κατασκευή στο χώρο του παλιού ιπποδρόμου στο Φάληρο, του Κέντρου Πολιτισμού που θα στεγάσει την Εθνική Βιβλιοθήκη, την Εθνική Λυρική Σκηνή κι ένα τεράστιο πάρκο.
Γιατί ενώ σε πρώτη ανάγνωση τα νούμερα είναι αυτά που εντυπωσιάζουν –ιδίως όταν προσφέρονται σε περιόδους που τα «σεντούκια» γενικώς παραμένουν ερμητικά κλειστά για κάθε τι που θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως υποψία ανάπτυξης- μιλώντας με τους κ.κ. Ιωάννη Τροχόπουλο και Γιώργο Αγουρίδη στους χώρους του εργοταξίου, κατά την διάρκεια της συνέντευξης που παραχώρησαν στα «ΕΘ», συνειδητοποιούμε ότι όταν ο στόχος είναι η αλλαγή νοοτροπίας τόσο σε συλλογικό, όσο και σε ατομικό επίπεδο πολιτών και κυβερνώντων -μεσούσης της οικονομικής κρίσης- τότε τα πράγματα δυσκολεύουν.
Τί δημιουργείται αυτήν την στιγμή στον χώρο στον οποίο βρισκόμαστε;
ΓΑ: Δημιουργούνται οι νέες εγκαταστάσεις της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, οι νέες εγκαταστάσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής κι ένα Πάρκο -το οποίο δεν θα είναι απλά ένας κήπος- αλλά ένας μεγάλος χώρος μέσα στον οποίο θα υπάρχουν πολιτιστικές δράσεις, πολλά ποιοτικά προγράμματα, καθώς και η δυνατότητα επαφής του κόσμου με το πράσινο.
ΙΤ: Καταρχάς θα έλεγα ότι το συγκεκριμένο έργο είναι μια Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα πρωτοφανούς όμως για τα ελληνικά δεδομένα,
εξαιτίας του μεγέθους της δωρεάς, ύψους 566 εκατ. ευρώ από μεριάς Ιδρύματος. Ποσό που δεν καλύπτει μόνο το κατασκευαστικό κομμάτι αλλά και όλο τον εξοπλισμό που απαιτεί ένα τέτοιο έργο. Καθώς επίσης και όλων εκείνων των συνεργειών και δράσεων που απαιτούνται από την Λυρική Σκηνή και την Βιβλιοθήκη, έτσι ώστε όχι μόνο να μεταφέρουν με επιτυχία την υλικοτεχνική τους υποδομή, αλλά να μπορέσουν να δημιουργήσουν κι αυτό το πλέγμα των υπηρεσιών το οποίο θα συνάδει με την δυναμική του Κέντρου.
Αποτελεί συνετή επιχειρηματική κίνηση στην τωρινή συγκυρία;
ΓΑ: Όταν αποφασίσαμε να κάνουμε το έργο και αρχίσαμε τις προετοιμασίες και τον σχεδιασμό του, ήταν προ κρίσεως. Όταν ήρθε η κρίση, είναι αλήθεια πως κάποια στιγμή προβληματιστήκαμε για το αν σ? αυτήν την κατάσταση θα ήταν σκόπιμο να υλοποιήσουμε ένα τόσο μεγάλο πολιτιστικό έργο.
Αποφασίσαμε όμως να το συνεχίσουμε συνειδητά, όπου ένας επιπλέον λόγος ήτανε και η ίδια η ύπαρξη της κρίσης. Ότι δηλαδή, ακριβώς επειδή είμαστε μέσα σε μια τέτοια φάση, υπάρχει ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη και για έργα πολιτισμού αλλά και για μεγάλα κατασκευαστικά έργα που μπορούν να βοηθήσουν στην επανεκκίνηση της οικονομίας.
Πρέπει σε τέτοιες περιόδους να γίνονται μεγάλα έργα. Όπως άλλωστε έχει συμβεί και στο παρελθόν στις ΗΠΑ την περίοδο του οικονομικού κραχ όπου γίνανε τα μεγαλύτερα πολιτιστικά έργα, όπως μουσεία και άλλα. Και δεν μιλώ για τα έργα που έγιναν από την μεριά του κράτους, αλλά για εκείνα που έγιναν από την πλευρά των ιδιωτών και των ιδρυμάτων, στην λογική ακριβώς του ξεπεράσματος της κρίσης.
Υπάρχει πρόβλεψη από μεριάς Ιδρύματος για την επόμενη μέρα;
ΓΑ: Το ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος μετά την δωρεά στο Δημόσιο δεν θα ελέγχει φυσικά ούτε την Εθνική Βιβλιοθήκη, ούτε την Εθνική Λυρική Σκηνή, αλλά ούτε και τον φορέα που θα έχει την γενική επίβλεψη. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν προετοιμαζόμαστε ήδη, ώστε αυτός ο φορέας που θα παραδώσουμε στο Δημόσιο, να είναι όσο το δυνατόν καλύτερα εξοπλισμένος, επανδρωμένος και να έχει προγράμματα έτοιμα τα οποία να μπορεί να εφαρμόσει.
Γιατί αυτό που θέλουμε να επιτύχουμε δεν είναι να έρχεται το κοινό για να δει μόνο μια παράσταση της όπερας η να έρχονται μόνο οι τακτικοί επισκέπτες μιας βιβλιοθήκης. Θέλουμε να έρχονται όλοι. Να υπάρχουν δράσεις τέτοιες που να προσελκύουν όλες τις ηλικίες -από παιδιά μέχρι ηλικιωμένους- αποτελώντας έτσι το Κέντρο έναν προορισμό για όλον τον κόσμο.
ΙΤ: ʼρα σε κάποιο βαθμό το ίδρυμα προνοεί στο να δημιουργήσει το ίδιο την ομάδα εκείνη που θα τρέξει το Κέντρο για πέντε τουλάχιστον χρόνια –εγώ είμαι μέρος αυτής της ομάδας που δημιουργείται τώρα- βοηθώντας έτσι στο να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα το κάνει να είναι βιώσιμο όταν θα περάσει στα χέρια του Δημοσίου.
Ενώ ταυτόχρονα και στο να καταστεί εφικτό να δημιουργηθεί μια νέα παράδοση σχετική με την επιτυχία με την οποία μπορεί το Δημόσιο να διαχειριστεί τέτοια Κέντρα. Γιατί αυτό που προκαλεί την καχυποψία στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο είναι αυτό, ότι δηλαδή, το Δημόσιο δεν θα ανταποκριθεί στις προσδοκίες που υπάρχουν.
ʼρα οι φόβοι υπάρχουν για την πιθανότητα ανεπαρκούς χρηματοδότησης και κακοδιαχείρισης μετά την παραχώρηση της εταιρείας στο Δημόσιο;
ΓΑ: Επειδή θα παραδώσουμε κάτι το απόλυτα ολοκληρωμένο και λειτουργικό και με δεδομένη την στελέχωση του από εμάς -όπου για τα πρώτα πέντε χρόνια λειτουργίας του Κέντρου δεν επιτρέπεται να αλλαχτεί- και ελπίζοντας ότι η έως τώρα νοοτροπία διαχείρισης από πλευράς Δημοσίου σιγά-σιγά θα αλλάξει προς το καλύτερο και στην χώρα μας, ευελπιστούμε ότι η αρχική μαγιά που θα παραδώσουμε δεν θα ξεχαρβαλωθεί στην συνέχεια.
Ως προς το οικονομικό σκέλος, πράγματι υπάρχει ένα πρόβλημα, αν και διατηρούμε την ελπίδα ότι το Κέντρο θα είναι κερδοφόρο ή τουλάχιστον θα καλύπτει ένα μέρος των εξόδων του, με την εκμετάλλευση των εστιατορίων, με διάφορες εκδηλώσεις με εισιτήριο κλπ. κλπ. Παρόλα αυτά, αν το Δημόσιο τηρήσει τις υποχρεώσεις του, κάνει δηλαδή όλα αυτά που προβλέπονται από την σύμβαση να κάνει και παρόλα αυτά υπάρξει ανάγκη, τότε μπορεί το Ίδρυμα να πραγματοποιήσει κάποιες στοχευμένες δωρεές υπό όρους, προκειμένου να το ενισχύσουμε και στο μέλλον. Αλλά αυτό μόνο με τον όρο ότι το Δημόσιο επαναλαμβάνω το λειτουργεί σωστά.
ΙΤ: Το «κλειδί» πιστεύω για να κατανοήσουμε το μέλλον αυτού του Κέντρου είναι το να δούμε σε ποιο βαθμό όταν ανοίξει πλέον θα προσελκύσει την κρίσιμη μάζα του πληθυσμού η οποία θα του δώσει την δυναμική για να συνεχίσει και να καταστεί ελκυστικό στην αγορά, ώστε να μπορεί να αντλεί επιπλέον πόρους και από άλλα ιδρύματα και ιδιώτες που θα ισχυροποιήσουν έτσι την περαιτέρω πορεία του.
Δηλαδή ένα Κέντρο Πολιτισμού που με τους δύο του Οργανισμούς να έχουν βρει τους τρόπους με τους οποίους θα παρέχουν τις υπηρεσίες τους, ένα διαφορετικό ωράριο, ένα φιλικό περιβάλλον δημιουργικής και καλλιτεχνικής μάθησης, ζήλο όσον αφορά την προσέγγιση άλλων δυνάμεων – δημιουργικών ομάδων- για να εγκατασταθούνε και να δημιουργήσουνε δράσεις μέσα σε αυτόν τον χώρο, θα έλεγα τότε ότι από μόνο του το εγχείρημα γίνεται ελκυστικό.
Προσφέροντας έτσι την δυνατότητα και στο Ίδρυμα Νιάρχος, αλλά και σε άλλα Ιδρύματα να χρηματοδοτήσουν συγκεκριμένες δράσεις και προγράμματα τα οποία θα συμβάλουνε στην προσπάθεια της Ανώνυμης Εταιρείας του Δημοσίου να το λειτουργήσει.
Στην κατεύθυνση αυτή υπάρχουν και οι πρόνοιες στην κατασκευή του Κέντρου, όπως της εγκατάστασης στην οροφή του κτηρίου φωτοβολταϊκών συνολικής επιφάνειας 10.000τμ, το οποίο εξοικονομεί ενέργεια μειώνοντας τα μελλοντικά λειτουργικά κόστη για την εταιρεία.
Πως φαντάζεστε ότι το Κέντρο αυτό στο σύνολο του κι όχι μόνο το Πάρκο θα γίνει κάτι που θα αφορά πραγματικά όλους;
ΙΤ: Το Ίδρυμα με την δωρεά αυτή και με τον τρόπο που την κάνει, δείχνει ότι εμπιστεύεται το Ελληνικό Δημόσιο –αν και πολλοί διαφωνούν με αυτό- αλλά κυρίως δείχνει ότι εμπιστεύεται τους Έλληνες. Ότι δηλαδή, ως λαός, ως άνθρωποι, ως ατομικές προσωπικότητες, έχουν ανάγκη την συγκεκριμένη επένδυση, έχουν ανάγκη να έχουνε το κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα, την Εθνική Βιβλιοθήκη σε λαμπρή θέση, πράγμα που δυστυχώς σήμερα δεν μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο από την Ελληνική Πολιτεία.
Με αυτή την έννοια θεωρώ ότι το έργο έχει μια δυναμική κι απομένει σε εμάς το πόσο καλά θα μεταφέρουμε το μήνυμα αυτό στον κόσμο, στο πόσο θα αυξηθούν οι προσδοκίες του κοινού και στο πόσο θα είναι οι χώροι έτσι διαμορφωμένοι ώστε να καλύπτουν πραγματικά τις ανάγκες των ανθρώπων.
Παρόλα αυτά εξακολουθεί να παραμένει ανοικτό το στοίχημα του κατά πόσο θα καταφέρει να συνδεθεί με το Κέντρο, όχι μόνο μια ελίτ με καλλιτεχνικά η ερευνητικά ενδιαφέροντα και ανησυχίες, αλλά το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, βρίσκοντας λύση στα προβλήματά του μέσα από την λειτουργία αυτού του Κέντρου.
Τι νέο κομίζουν η Εθνική Βιβλιοθήκη και η Εθνική Λυρική Σκηνή πέραν της μετεγκατάστασης τους;
ΙΤ: Στο κομμάτι που αφορά την Εθνική Βιβλιοθήκη, το Ίδρυμα από το 2006 όχι μόνο ανακοίνωσε ότι δημιουργεί τις νέες εγκαταστάσεις για την Εθνική Βιβλιοθήκη, αλλά και ότι μέσα στις εγκαταστάσεις αυτές ενσωματώνει -στο ισόγειο και στον πρώτο όροφο του κτηρίου της- και το δημόσιο κομμάτι της, δημιουργώντας μια πρότυπη δημόσια βιβλιοθήκη της τάξεως των 6.000τμ.
Δηλαδή έναν δημόσιο χώρο που θα αφορά παιδιά ενός έτους έως ενήλικες ογδόντα ετών.
Κάτι το πρωτόγνωρο, μιας και αντίθετα από αυτό που νομίζουν οι περισσότεροι, ότι δηλαδή το Ίδρυμα δεν θα έπρεπε να πάρει το ρίσκο να επενδύσει σε κάτι που ο κόσμος δεν φαίνεται σήμερα να έχει ανάγκη, μιας και η Αθήνα σήμερα δεν έχει δημόσια βιβλιοθήκη. Δεν έχει καν μια βιβλιοθήκη της αξίας η του κύρους της αντίστοιχης δημόσιας βιβλιοθήκης της πόλης του ʼμστερνταμ η των Βρυξελλών. Το Ίδρυμα αντιθέτως εκτιμά ότι οι άνθρωποι, οι πολίτες έχουν ανάγκη αυτή την υπηρεσία, απλά δεν τους δόθηκε ποτέ η δυνατότητα να μπορέσουν να την αποκτήσουν.
Εδώ το παράδειγμα της βιβλιοθήκης της Βέροιας λειτουργεί σαν ένας συνδετικός κρίκος αυτής της λογικής. Όπως κι άλλα παραδείγματα στην Ελλάδα από συντονισμένες δράσεις μη κερδοσκοπικών οργανισμών δείχνουν ότι υπάρχει μια δυναμική στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο να συμβάλει στην βελτίωση της ποιότητας της ζωής. Αυτή δε, δεν είναι απαραίτητα πάντα συνδεδεμένη στενά με την πολιτική και την προσπάθεια που καταβάλλει το κράτος. Κι αυτή είναι η αλλαγή πλέον. Όπου το κράτος πρέπει και αρχίζει να μοιράζεται την ευθύνη με την ευρύτερη κοινωνία των πολιτών.
Για να δημιουργήσει ένα πιο ελκυστικό περιβάλλον που θα βοηθήσει κυρίως τις ασθενέστερες κοινωνικά τάξεις. Γιατί για εμένα προσωπικά, το συγκεκριμένο εγχείρημα έχει σημασία για τον κόσμο που δεν είχε την ευχέρεια μέχρι τώρα να λάβει την πρέπουσα μόρφωση, να ακολουθήσει την διαδρομή εκείνη που θα του επιτρέψει να εκτεθεί στις τέχνες και στα γράμματα και άρα να βελτιώσει και την ποιότητα της ζωής του. Γι? αυτούς νομίζω γίνεται το Κέντρο και το στοίχημα είναι πραγματικά μεγάλο, με την έννοια ότι υπάρχει το ρίσκο αυτό να αποτύχει.
Ρίσκο που αναλαμβάνουμε ως Ίδρυμα, προκειμένου να μπορέσουμε να βιώσουμε την εμπειρία της επιτυχίας. Γιατί αλλιώς δεν γίνεται. Και γιατί οι κάτοικοι αυτού του τόπου -έχει αποδειχθεί με πολλά μικρά και μεγάλα παραδείγματα- αξίζουν καλύτερης τύχης.
Πρόκληση στο έργο αυτό είναι το μέγεθος του εγχειρήματος. Που ελπίζω μετά την ολοκλήρωση του να λειτουργήσει ως παράδειγμα προκειμένου να επεκταθεί σε όλη την Ελλάδα.
Η Εθνική Λυρική Σκηνή τώρα έχει ξεκινήσει ήδη μια σταδιακή πορεία ώστε να διευρύνει το κοινό της πέραν αυτού που την παρακολουθούσε έτσι κι αλλιώς έως τώρα. Μετατρέπεται σ? έναν οργανισμό που αναλαμβάνει πρωτοβουλίες προκειμένου να το επιτύχει. Ανοίγεται λοιπόν, στο ευρύτερο κοινό με δράσεις όπως η «Όπερα της Βαλίτσας». Παραστάσεις σε διάφορους χώρους, δωρεάν για το κοινό με χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το πρόγραμμα «Όπερα στα Σχολεία».
Ηθοποιοί και τεχνικοί πηγαίνουν σε σχολεία όπου με την εμπλοκή και των μαθητών και των δασκάλων τους στην παραγωγή, ανεβάζουν παραστάσεις για δύο μέρες.
Θέλουμε λοιπόν, ο νέος χώρος να αποτελέσει ορμητήριο τέτοιων δράσεων.
Επιπλέον, το κτήριο της Λυρικής εκτός από την κεντρική σκηνή, διαθέτει και μια μικρότερη (Black Box Theater) τριακοσίων θέσεων, πειραματική σκηνή. Κι αυτό δεν είναι κάτι απλά συμβολικό –είχαμε χώρο και το φτιάξαμε- είναι βαθιά μέσα στην ουσία του ζητήματος. Ότι δηλαδή, θέλουμε και πρέπει να ανοίξουμε την τέχνη αυτή στο ευρύτερο κοινό και να μην είναι ένα κομμάτι που αφορά μόνο μια συγκεκριμένη ελίτ.
Τελικά ποιο είναι ακριβώς το στοίχημα που έχετε βάλει στόχο να κερδίσετε;
ΙΤ: Το Κέντρο Πολιτισμού δίνει μια ευκαιρία στο να καταστεί δυνατό να μεταμορφώσουμε και την φιλοσοφία και την λογική των ανθρώπων που εργάζονται στους Οργανισμούς αυτούς, έτσι ώστε να δούμε το άλλο πρόσωπο του Δημόσιου Τομέα. Διότι και τα δύο αυτά ιδρύματα είναι δημόσια ιδρύματα. Και η γνώμη που έχουμε για τους ανθρώπους που δουλεύουν για το δημόσιο είναι περισσότερο αρνητική. Με τα θετικά παραδείγματα να αποτελούν εξαιρέσεις. Η πρόκληση είναι αυτοί οι άνθρωποι να δημιουργήσουν ένα καινούργιο τοπίο στο τι σημαίνει να προσφέρω υπηρεσίες μέσω του ελληνικού δημοσίου.
Το άλλο μεγάλο θέμα είναι ότι αυτό το έργο θέλει να τονώσει πάρα πολύ την προσπάθεια να αυξηθεί και να δοθεί έμφαση στην εγχώρια παραγωγή τέχνης και πολιτισμού, συνδέοντας τες ταυτόχρονα με ότι ποιό δημιουργικό συμβαίνει παράλληλα στο εξωτερικό. Αποτελώντας έτσι πόλο έλξης και για τους ξένους επισκέπτες. Τόπος προορισμού δηλαδή όχι μόνο για τα αρχαία μνημεία, αλλά και για τις καλές παραστάσεις της Λυρικής η για έρευνα στα χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης. Πράγμα που θα συμβάλει τόσο στην αξιοπιστία της χώρας, όσο και στην δημιουργία μιας καινούργιας δυναμικής.
Δημιουργία ενός «τόπου» δηλαδή, όπως λέει και ο Renzo Piano;
ΙΤ: Το κύριο μέλημα του Κέντρου είναι η κάλυψη των αναγκών που έχουν οι νέοι άνθρωποι αυτού του τόπου. Αυτό το Κέντρο φιλοδοξεί να λειτουργήσει τα επόμενα χρόνια ως καταλύτης για την νέα Ελλάδα. Το Κέντρο αυτό δεν έρχεται για να λύσει μια ανάγκη σημερινή. Έρχεται για να λύσει μια ανάγκη που θα γίνεται ολοένα και πιο ορατή όταν θα αρχίσουμε να επιλύουμε ως χώρα τα τωρινά οικονομικά μας προβλήματα.
Που είναι προφανές ότι με την επίβλεψη και τις ανάγκες των δανειστών μας αυτά θα επιλυθούν κάποια στιγμή. Το πρόβλημα το οποίο δεν μπορούν αλλά και ούτε ενδιαφέρονται να επιλύσουν οι δανειστές, είναι το πρόβλημα της πραγματικής πορείας της χώρας. Το αν η χώρα θα γίνει ίσος εταίρος η θα είναι κομπάρσος. Γιατί μπορείς να είσαι μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση η σε οποιοδήποτε κοινωνικό-οικονομικό σύστημα ως απλός κομπάρσος. Φτωχός συγγενής.
Κανένας δεν θα σε ενοχλήσει. Αυτό είναι μία πρόκληση την οποία η ελληνική πολιτεία δεν έχει την ευχέρεια να την δει σήμερα και να πάρει αποφάσεις. Συνδέεται με τις ευρύτερες ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που πρέπει να γίνουνε στον τομέα της εκπαίδευσης και σ? άλλους τομείς. Έτσι το Ίδρυμα δρώντας συμπληρωματικά προς την Πολιτεία κάνει αυτή την επένδυση θεωρώντας ότι δεν έχει χαθεί ανεπιστρεπτί ο χρόνος.
Ότι δηλαδή, δεν υπάρχει μέλλον και ότι θα πορευθούμε σιγά-σιγά σε μια φθίνουσα πορεία. Πορεία που σε κάποια χρόνια θα μας κάνει να χάσουμε το καλύτερο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας το οποίο θα μεταναστεύσει, κάνοντας πολύ πιο δύσκολη την μελλοντική επιβίωση μας.
Πόσο μεγάλη είναι τελικά η απόσταση από την Βέροια στην Αθήνα;
ΙΤ: Μου δόθηκε η ευκαιρία με την ολοκλήρωση ενός εγχειρήματος με απρόσμενη επιτυχία παγκόσμιας ακτινοβολίας, από ένα μικρής εμβέλειας έργο σε σχέση πάντα με τις υπηρεσίες που προσέφερε και τον κόσμο που εξυπηρετούσε, να κληθώ να βοηθήσω σε αυτό το μεγάλο έργο που συντελείται εδώ.
Το γεγονός ότι είμαι μέλος αυτής της ομάδας που θα προσπαθήσει να στέψει με επιτυχία αυτό το εγχείρημα, ακόμη και τώρα ένα χρόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου εδώ, με καταπλήσσει. Το γεγονός ότι ακόμη δεν μπορώ να το πιστέψω εντείνεται κατά την διάρκεια των επισκέψεων που πραγματοποιώ στους χώρους του εργοταξίου και βλέπω ξανά και ξανά το μέγεθος του εγχειρήματος και το τι πρόκειται να συμβεί.
Το μόνο που με ανακουφίζει στο γεγονός ότι έχω μεταβεί σ? ένα μεγάλο εγχείρημα είναι η σταθερότητα και η εμμονή του Ιδρύματος στην πίστη του ότι το έργο αυτό αξίζει για τον τόπο. Ένα χρόνο μετά παρατηρώ τα μικρά βήματα που κάνουμε για να στεφθεί το έργο αυτό με επιτυχία. Γιατί το μόνο πράγμα που ακολουθώ στην ζωή μου είναι τα μικρά βήματα. Δεν βλέπω ούτε άλματα, ούτε εξαγγελίες. Βλέπω μόνο πολύ μικρά βήματα που μας φέρνουν σε σημείο τέτοιο ώστε να μας παρέχουν την δυνατότητα να κάνουμε κι άλλα μικρά βήματα.
Έτσι μπορώ να δω και σας το λέω από τώρα, ότι σε τριάντα χρόνια θα έχουμε μια Εθνική Βιβλιοθήκη που θα λαμπρύνει την πορεία του τόπου. Σε τριάντα χρόνια, όχι σε τρία. Σε τρία χρόνια θα δούμε την αρχή αυτού του πράγματος. Γι? αυτό και θα πρέπει να κάνουμε όλοι υπομονή, να το στηρίζουμε, να το βοηθάμε, ώστε σε τριάντα χρόνια να δούμε μια Βιβλιοθήκη που θα έχει ξεπεράσει τις εθνικές βιβλιοθήκες άλλων χωρών.
Το ίδιο και για την Λυρική το ίδιο και για το Πάρκο. Πρέπει να βλέπουμε την πρόοδο σε μικρά βήματα, να ενσωματώνουμε δηλαδή τις καινούργιες ιδέες και να προχωράμε. Αυτό εισέπραξα με χαρά αυτό τον χρόνο και αυτό προσδοκώ και για τα επόμενα.
