Προβληματισμό και ως ένα βαθμό «συγκρατημένη αισιοδοξία», προκάλεσε στον κλάδο η επανεκκίνηση των εργασιών στους τέσσερεις αυτοκινητοδρόμους από τους πέντε βασικούς οδικούς άξονες της χώρας, στους οποίους εδώ και δύο χρόνια περίπου οι εργασίες είχαν σταματήσει.
Κείμενο: Πάνος Κατσαχνιάς
Ενδεικτικό του κλίματος που επικρατούσε ήταν και οι δηλώσεις με τις οποίες ξεκίνησε την ομιλία του ο Υπουργός Κωστής Χατζηδάκης: «Η κυβέρνηση κράτησε την υπόσχεσή της. Οι τέσσερις μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι ξεκινούν μέσα στον Απρίλιο. Μέσα στον Απρίλιο μπαίνουν οι μπουλντόζες και αυτό είναι ένα αισιόδοξο μήνυμα για την ελληνική οικονομία συνολικά».
Έτσι, οι τέσσερις κοινοπραξίες στα έργα Ιόνια Οδός, ʼξονας Κεντρικής Ελλάδας, Μαλιακός – Κλειδί και Αθήνα – Κόρινθος – Πάτρα υπέγραψαν ιδιωτικά συμφωνητικά με το ελληνικό δημόσιο. Η πέμπτη κοινοπραξία στο έργο Κόρινθος – Τρίπολη – Καλαμάτα, ήταν και η μόνη που όλο αυτό το διάστημα συνέχιζε κανονικά τις εργασίες της.
Στόχος είναι να ξεκινήσουν τα έργα χωρίς οικονομικές εκκρεμότητες από το παρελθόν. Το δημόσιο, οι παραχωρησιούχοι και οι κατασκευαστές καθενός από τους τέσσερις άξονες συμφώνησαν στο κείμενο των ιδιωτικών συμφωνητικών, με τα οποία κλείνει οριστικά το θέμα των αποζημιώσεων για ό,τι έχει συμβεί μέχρι σήμερα. Στα τέσσερα ιδιωτικά συμφωνητικά (ένα ανά έργο) ανάμεσα στις τρεις πλευρές αναφέρεται ότι θα καταβληθεί άμεσα ένα σημαντικό μέρος της αποζημίωσης ως προκαταβολή.
Όλες οι οικονομικές διεκδικήσεις των κατασκευαστών εις βάρος του ελληνικού δημοσίου πριν καταλήξουν σε συμφωνία, πέρασαν από τον έλεγχο ανεξάρτητων μηχανικών -οι οποίοι επιβλέπουν τα έργα και αποτελούν ανεξάρτητους φορείς ελέγχου- και περιορίστηκαν δραστικά. Το συνολικό ποσό που έχει αποδεχθεί το ελληνικό δημόσιο -από τις διεκδικήσεις των παραχωρησιούχων που αφορούν την κατασκευή των έργων- είναι σημαντικά χαμηλότερο, τόσο από αυτό που διεκδικούσαν οι ίδιοι, όσο και από αυτό που εισηγείται ανά περίπτωση από τον ανεξάρτητο μηχανικό.
Τα συμφωνητικά λοιπόν, προβλέπουν ότι οι κατασκευαστές θα λάβουν αποζημιώσεις συνολικού ύψους 353,3 εκατ. ευρώ, ενώ παραιτούνται από κάθε άλλη διεκδίκηση μέχρι σήμερα. Οι συνολικές απαιτήσεις των εργολάβων ανέρχονταν σε 719,9 εκατ. ευρώ, με τον ανεξάρτητο μηχανικό να τις περιορίζει στα 473,9 εκατ. ευρώ.
Το ποσό των 353,3 εκατ. ευρώ τώρα, θα επιμεριστεί ως εξής: 130 εκατ. ευρώ για την Ολυμπία Οδό, 59,5 εκατ. ευρώ για τον Αυτοκινητόδρομο Αιγαίου, 90,5 εκατ. ευρώ για την Ιόνια και 73,5 εκατ. ευρώ για τον Ε65.
Για την κυβέρνηση, προϋπόθεση είναι τα χρήματα αυτά να κατευθυνθούν στην άμεση επανέναρξη των έργων, με τελικό ορίζοντα ολοκλήρωσης τους το τέλος του 2015, ώστε να μην χαθούν τα κονδύλια που προβλέπονται γι΄αυτά από το ΕΣΠΑ που τελειώνει. Πέραν της σημαντικής ρευστότητας που διοχετεύεται μ΄αυτόν τον τρόπο στην αγορά και δίνοντας οξυγόνο στην ελληνική οικονομία και τον κατασκευαστικό κλάδο, ο αρμόδιος υπουργός ανακοίνωσε επίσης ότι όλα αυτά θα έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία 25.000 νέων θέσεων εργασίας.
Σε συνέχεια άλλωστε των δηλώσεων του: «περί προσωπικού στοιχήματος που κερδίθηκε», ακολούθησε και η πρόσφατη επίσκεψη του Πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, του Ευάγγελου Βενιζέλου και του Νίκου Τσούκαλη -οι οποίοι μετέβησαν σε εργοτάξια της Ολυμπίας Οδού προκειμένου να επιθεωρήσουν την επανεκκίνηση των έργων- υπογραμμίζοντας και αυτοί με την κοινή τους παρουσία εκεί, ότι: «η ανάπτυξη ξεκίνησε».
Το μεγαλύτερο βέβαια εμπόδιο δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί, με τις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στους παραχωρησιούχους και τις 43 ελληνικές και διεθνείς τράπεζες που χρηματοδοτούν τα έργα να συνεχίζονται. Γιατί το «κυνήγι» των ημερομηνιών από μεριάς υπουργείου, πέρα από τους προφανείς επικοινωνιακούς λόγους –τήρηση υπόσχεσης για έναρξη των εργασιών μέσα στον Απρίλιο από την κυβέρνηση- αναπόφευκτα ίσως, δημιουργεί κάποια λογικά κενά. Ουσιαστικότερο όλων, η μη ύπαρξη, ακόμα τουλάχιστον, έγγραφης συμφωνίας των τραπεζών που εμπλέκονται στα δύο από τα τέσσερα έργα. Πράγμα που όπως επεσήμανε ο Πρόεδρος του ΤΕΕ Χρήστος Σπίρτζης στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΕΘ» (Ιανουάριος – Φεβρουάριος) αυτό δεν είναι και τόσο εύκολο να συμβεί μιας και: «Ιδιαίτερα οι μεγάλες ξένες τράπεζες είναι σε μια λογική, είτε αποχώρησης από τα έργα παραχωρήσεων, είτε στην μεγιστοποίηση και διασφάλιση των κερδών τους. Υπάρχουν συγκεκριμένες συμβάσεις στις οποίες προβλέπεται πολύ χαμηλό επιτόκιο για τα χρήματα που αφορούν την χρηματοδότηση των έργων. Αυτό είναι ένα σημείο που θέλουνε να επαναδιαπραγματευθούν. Στις συμβάσεις παραχώρησης, όπως προβλέπεται μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει ρήτρα οι τράπεζες να δώσουν τα χρήματα που τους αναλογούν στο ξεκίνημα των έργων, με αποτέλεσμα τα χρήματα που έχουν ήδη δοθεί να προέρχονται από το δημόσιο και τους εργολήπτες, άρα το ρίσκο για τις ίδιες να είναι μηδαμινό σε περίπτωση αποχώρησης τους η σε μελλοντικές διαιτησίες».
Στο ενδεχόμενο που κάποιες τράπεζες αδυνατούν να χρηματοδοτήσουν τα έργα όπως έχουν επανασχεδιαστεί λόγω της οικονομικής κρίσης και υπαναχωρήσουν, μέρος του χρηματοδοτικού κενού που θα δημιουργηθεί αναμένεται να καλυφθεί μέσω του ΕΣΠΑ, ενώ ήδη έχει εξασφαλιστεί δάνειο ύψους 650 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων που αφορά αυστηρά την ολοκλήρωση των συγκεκριμένων αυτοκινητοδρόμων.
Μέχρι στιγμής, μόνο για την Ολυμπία Οδό και τον Αυτοκινητόδρομο Αιγαίου -ως προς το θέμα της αποζημίωσης από το Δημόσιο- οι τράπεζες που δανειοδοτούν, έχουν δώσει το «πράσινο φως».
Εκτός όλων αυτών, εκκρεμεί δε και η διαδικασία έγκρισης της συνολικής συμφωνίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και συγκεκριμένα τις τέσσερις Γενικές Διευθύνσεις (Περιφερειακής Πολιτικής, Εσωτερικής αγοράς, Ανταγωνισμού, Μεταφορών) που εμπλέκονται στα έργα, καθώς και η κύρωση της αναθεωρημένης σύμβασης παραχώρησης από την Βουλή και κάμψη των όποιων αντιδράσεων υπάρξουν.
Μήπως τελικά το υπουργείο βιάστηκε να ανακοινώσει κάτι για το οποίο ουσιαστικά δεν έχει κλείσει όλες του τις εκκρεμότητες; Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν πως: «η ανακοίνωση της επανέναρξης των εργασιών στους τέσσερεις παγωμένους αυτοκινητόδρομους, χωρίς να βάζουν από μόνα τους την χώρα σε τροχιά ανάπτυξης, αποτελούν σίγουρα μια θετική εξέλιξη, στην περίπτωση που όντως αυτό ισχύει και δεν αποτελεί μέρος μιας επικοινωνιακής φούσκας, προκειμένου η κυβέρνηση να κερδίσει κρίσιμο πολιτικό χρόνο».
Γνωρίζοντας πως τη συγκεκριμένη ανακοίνωση πολλοί την περίμεναν με μεγάλη προσμονή -για διαφορετικούς όσο και εύλογους λόγους ο καθένας- εκτιμώντας επιπλέον ότι θα ήταν και η μοναδική είδηση «αναπτυξιακού χαρακτήρα» που θα ακούγαμε εδώ και πάρα πολύ καιρό, εκτιμάται ότι το υπουργείο –προφανώς έχοντας σε κάποιο βαθμό εξασφαλίσει τα νώτα του- βιάστηκε να προχωρήσει στην ανακοίνωση, εκτιμώντας επιπλέον ότι ακόμη και τα ίδια τα εργοτάξια θα έχουν στηθεί μέχρι το Πάσχα. Προφανώς τα εργοτάξια δεν πρόκειται να επανδρωθούν από την μία μέρα στην άλλη. Θα μεσολαβήσει ένα διάστημα μηνών για να γίνουν και πάλι οι προσλήψεις που θα αφορούν το εργατικό, το τεχνικό και το επιστημονικό προσωπικό που χρειάζονται.
Το γεγονός της επανεκκίνησης των τεσσάρων έργων από μόνο του συγκαταλέγεται στα θετικά. Ολοκληρώνονται έτσι, δρόμοι ημιτελείς η ακόμα και καθ΄όλα προβληματικοί στην χρήση τους. Μπορούν όμως από μόνα τους αυτά να προσφέρουν πραγματική «ανάσα» στην πλειοψηφία μιας κοινωνίας –όπως σήμερα της ελληνικής- που έχει απολέσει τρία μνημόνια τώρα, τόσα πολλά; Δικαιολογούνται οι πανηγυρισμοί για την δημιουργία 25.000 νέων θέσεων εργασίας, όταν οι άνεργοι -χωρίς τους καινούργιους του Δημοσίου- φτάνουν κοντά τα 2 εκατομμύρια; Προσλήψεις ναι, αλλά με τί συμβάσεις; Τις συλλογικές που καταργούνται, η μεροκάματα σύμφωνα με τον βασικό μισθό που θα μειωθεί ακόμη περισσότερο;
Ο κ. Σάββας Δημητριάδης, Πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Ιδιοκτητών Συνεργείων Επισκευής Χωματουργικών, Δομικών και Αγροτικών Μηχανημάτων σε απόσπασμα της συνέντευξης του που φιλοξενείται σ΄αυτό το τεύχος επισημαίνει χαρακτηριστικά: «δεν είναι εύκολη η λύση και δεν ξέρω που θα καταλήξει. […] Εύχομαι να είναι έτσι και το εύχομαι γιατί δεν αντέχει όχι μόνο ο συγκεκριμένος κλάδος των κατασκευών και των δημοσίων έργων, δεν αντέχει γενικά η ελληνική κοινωνία άλλη παράταση της ύφεσης».
Με εργολαβικές προκαταβολές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ λοιπόν, από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, χωρίς οριστική συμφωνία που να εγγυάται τα συμφέροντα του Δημοσίου και να αναγνωρίζει και τις ευθύνες των εργολάβων -τόσο για το διετές «πάγωμα», όσο και για την ολοκλήρωση των έργων- το ζητούμενο πλέον είναι τα έργα όντως να επανεκκινηθούν, χωρίς πίσω από το γεγονός αυτό να ανοίγονται «παραθυράκια» για νέες εμπλοκές και νέες οικονομικές διεκδικήσεις από τους παραχωρησιούχους στο προσεχές μέλλον.
