Του κ. Αναστασίου Χονδροματίδη*
Όπως ισχύει στην ελληνική νομοθεσία, όλα τα ικριώματα «τύπου πύργου», σταθερά ή κινητά, οφείλουν να είναι πιστοποιημένα σύμφωνα με πρότυπο αναγνωρισμένο από τον ΕΛ.Ο.Τ. Επειδή πολλές φορές τίθεται το ζήτημα της ερμηνείας του όρου «πιστοποίηση», παρατίθεται ο ορισμός της έννοιας: «Πιστοποίηση είναι η εξακρίβωση συμμόρφωσης ή εφαρμογής κανόνα, προτύπου και γενικά τεχνικών όρων και προϋποθέσεων κατά την παραγωγή ενός προϊόντος ή την παροχή υπηρεσίας».
Η πιστοποίηση ειδικά για τα ικριώματα επέχει θέση CE, ονομάζεται «βεβαίωση εξέτασης τύπου» (type examination) και αφορά την παραγωγή τους. Οι εγκαταστάτες και οι χρήστες των συγκεκριμένων ικριωμάτων δεν οφείλουν και δεν έχουν το δικαίωμα να προβαίνουν σε παρόμοιες πιστοποιήσεις των συγκεκριμένων προϊόντων.
Πρότυπα
Όταν τέθηκε σε εφαρμογή η απαίτηση για πιστοποίηση των μεταλλικών ικριωμάτων «τύπου πύργου» στην Ελλάδα, ο ΕΛ.Ο.Τ. είχε αναγνωρίσει και θέσει σε εφαρμογή για τα ικριώματα όψεως το πρότυπο ΕΛ.Ο.Τ. 1165 (ή αλλιώς HD 1000, όπως ήταν γνωστό στην αγγλική του έκδοση από την C.E.N. την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Προτύπων).
Με την πάροδο του χρόνου και την ενσωμάτωση των εμπειριών από την κατασκευή και χρήση ικριωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το πρότυπο αυτό αντικαταστάθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2000 από την ομάδα προτύπων ΕΝ 12810. Ειδικά για τα κινητά ικριώματα «τύπου πύργου», το εν ισχύ πρότυπο που εφαρμόζεται (αναγνωρισμένο από τον ΕΛ.Ο.Τ.) είναι το ΕΝ 1004.
Όλα τα εν λόγω πρότυπα παραθέτουν τις τεχνικές απαιτήσεις που αφορούν τις βασικές παραμέτρους που καθιστούν ένα ικρίωμα ασφαλές και λειτουργικό: την αντοχή, την πρόσβαση, την ασφάλεια χρήσης (όσον αφορά δάπεδα εργασίας, πλαϊνή προστασία, χάσματα – κενά) και τη στήριξη.
Για τις πρώτες ύλες και τα επιμέρους εξειδικευμένα εξαρτήματα που είναι απαραίτητα για την εγκατάσταση και λειτουργία των ικριωμάτων, όλα τα ανωτέρω πρότυπα παραπέμπουν με τη σειρά τους σε άλλα πρότυπα όπως είναι τα ΕΝ 39 (για την πρώτη ύλη των σωλήνων Φ48,3), ΕΝ 74 (για ρυθμιστικούς κοχλίες βάσης και συνδέσμους σταθερής και μεταβλητής γωνίας) και άλλα που αφορούν για παράδειγμα την αντισκωριακή προστασία, τις πρώτες ύλες (ελάσματα, συμπαγείς πίρους, κοχλίες) κλπ.
Για τα ικριώματα σκυροδέτησης, τις κερκίδες, τα αναρτώμενα ικριώματα κλπ. μπορεί να γίνει εφαρμογή είτε εξειδικευμένων προτύπων είτε του προτύπου παραγωγής πρώτης ύλης είτε των ευρωκωδίκων (του E.C. 3 και των παραρτημάτων του).
Τέλος, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν υπάρχει πρότυπο αναγνωρισμένο από τον ΕΛ.Ο.Τ. ούτε έχει αδειοδοτήσει σχετικά το Ε.ΣΥ.Δ. οποιονδήποτε φορέα, για πιστοποίηση εγκατάστασης ικριωμάτων (παροχή υπηρεσιών). Αντ’ αυτού, προτείνουμε σε κάθε ενδιαφερόμενο να διερευνήσει σε βάθος τις δυνατότητες που προκύπτουν από το επαγγελματικό περίγραμμα τεχνιτών εγκαταστατών ικριωμάτων το οποίο ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2020, κατόπιν συνεργασίας του υπογράφοντα και του Σ.ΕΠ.Ι.Ε. υπό το συντονισμό του Ινστιτούτου Εργασίας της Γ.Σ.Ε.Ε.
Απαιτήσεις προτύπων
Κάθε πρότυπο από τα παραπάνω (για σταθερά και κινητά ικριώματα), παραθέτει συγκεκριμένα τεχνικά όρια και απαιτήσεις που αφορούν: α) τη χρήση πρώτων υλών, β) τη χρήση εξαρτημάτων ή/και υπηρεσιών που πιστοποιούνται με άλλα πρότυπα, γ) τα δάπεδα εργασίας (πλάτος, αντοχή, χάσματα), δ) την ασφαλή πρόσβαση επί και εντός του ικριώματος, ε) την πλαϊνή προστασία των χρηστών του, στ) την επικάλυψή του με δίχτυ ή όχι, ζ) τη στήριξή του, η) την αντοχή του σε συνάρτηση με τις συνθήκες φόρτισής του (εξαρτώμενες από την αντοχή των δαπέδων, το ύψος του και τις ανοχές συναρμογής συγκεκριμένων μελών) θ) την αντισκωριακή του προστασία και ι) την κατηγοριοποίησή του με βάση τις διαστάσεις του και τη σήμανσή του.
Για όλες τις απαιτήσεις αυτές, τα πρότυπα απαιτούν την υποβολή μελετών (αντοχή) και προβλέπουν τη διενέργεια μετρήσεων και πειραματικών ή/και εργαστηριακών δοκιμών απόδειξης των επικαλούμενων (από τον παραγωγό του ικριώματος) διαστάσεων και ιδιοτήτων του ικριώματος (ασφάλεια).
Πρέπει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Προτύπων (C.E.N.) προσπαθεί να ενσωματώσει στα εν λόγω όλες τις επιμέρους εθνικές απαιτήσεις των χωρών-μελών της Ε.Ε. Για το λόγο αυτό, στο τέλος τους, παρατίθεται κατάλογος με ρητή μνεία στην ισχύ ειδικών διατάξεων ή/και αποκλίσεων ανά χώρα (εφόσον το επιθυμεί κάθε χώρα).
Είναι χαρακτηριστικό πως ενώ στο ΕΛ.Ο.Τ. 1165 υπήρχε ρητή αναφορά της Ελλάδας στο ΠΔ 778/80, στην ομάδα προτύπων ΕΝ 12810 και στο ΕΝ 1004 δεν υπάρχει καμία σχετική αναφορά της Ελλάδας σε οποιαδήποτε διάταξη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Έλεγχος εφαρμογής προτύπων
Ο πρώτος (και μοναδικός για την εποχή του) φορέας που είχε το δικαίωμα να πιστοποιεί ικριώματα ήταν το Υπουργείο Βιομηχανίας, Έρευνας και Τεχνολογίας (Υ.Β.Ε.Τ.). Με την πάροδο του χρόνου το Υ.Β.Ε.Τ. παραχώρησε το δικαίωμα αυτό (μόνον για τα εγχωρίως παραγόμενα ικριώματα) και σε άλλους φορείς, όπως είναι το Ι.Γ.Μ.Ε., φορείς πιστοποίησης κλπ. ώσπου ανέλαβε το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (Ε.ΣΥ.Δ.) να επιτηρεί το χώρο των εταιρειών που παρέχουν υπηρεσίες πιστοποίησης.
Σήμερα πια, οι μόνοι φορείς που έχουν δικαίωμα πιστοποίησης μεταλλικών ικριωμάτων «τύπου πύργου» παραγομένων στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα ανωτέρω πρότυπα, είναι οι εξής δύο: Bureau Veritas (Γαλλικός Νηογνώμονας [B.V.]) και Lloyd’s Register (Αγγλικός Νηογνώμονας [L.R.]). Για τα εισαγόμενα ικριώματα (αυτά που έχουν παραχθεί εκτός Ελλάδος) αρμόδιος φορέας πιστοποίησής τους είναι η αρμόδια υπηρεσία του Υπ. Ανάπτυξης και Επενδύσεων (Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας).
Οι δύο αυτοί φορείς πιστοποίησης B.V. και L.R. ελέγχουν τους τεχνικούς φακέλους που υποβάλλουν οι παραγωγοί ικριωμάτων (ή εξαρτημάτων αυτών) όσον αφορά τη συμμόρφωσή τους με τις απαιτήσεις του ρητά κατονομαζόμενου προτύπου (κατ’ επιλογήν του παραγωγού) και, αφού διενεργήσουν τους ελέγχους που προβλέπουν τα ίδια τα πρότυπα, προβαίνουν στην έκδοση του σχετικής βεβαίωσης εξέτασης τύπου.
Οι ίδιοι φορείς ελέγχουν περιοδικά και την τήρηση των όρων ισχύος των σχετικών βεβαιώσεων (επιτήρηση παραγωγής, συνήθως ετήσια), ενώ ο Ε.ΣΥ.Δ. επιτηρεί – επιβλέπει τους συγκεκριμένους φορείς πιστοποίησης για την από πλευρά τους πιστή εφαρμογή τόσο των εν λόγω προτύπων όσο και της εθνικής νομοθεσίας.
Υπό το πρίσμα αυτό, οι παραγωγοί ικριωμάτων «τύπου πύργου» στην Ελλάδα είναι υποχρεωμένοι να αποταθούν σε έναν από τους δύο αυτούς φορείς πιστοποίησης, ώστε να πιστοποιήσουν αρχικά και να επιτηρούν εφεξής την παραγωγή τους. Παράλληλα, προμηθεύουν τους πελάτες τους με αντίγραφο του πιστοποιητικού που τους χορηγεί ο φορέας πιστοποίησης (βεβαίωση εξέτασης τύπου) και πρωτότυπη δήλωση πιστότητας (έγγραφο που εκδίδουν οι παραγωγοί, δηλώνοντας ουσιαστικά ότι εξακολουθούν να τηρούν τα προβλεπόμενα στον τεχνικό φάκελο πιστοποίησης των προϊόντων τους μεταξύ δύο διαδοχικών ελέγχων από το φορέα πιστοποίησής τους).
Τα εγχώρια παραγόμενα μεταλλικά ικριώματα «τύπου πύργου» οφείλουν κατά νόμο να είναι πιστοποιημένα σύμφωνα με πρότυπο αναγνωρισμένο από τον ΕΛ.Ο.Τ. Έτσι, τα ελληνικά παραγόμενα μεταλλικά ικριώματα αυτού του είδους πρέπει να φέρουν «βεβαίωση εξέτασης τύπου» εκδομένη από αδειοδοτημένο φορέα πιστοποίησης, ο οποίος δύναται να πιστοποιεί (με άδεια από το Ε.ΣΥ.Δ.) τα εν λόγω προϊόντα σύμφωνα με το επικαλούμενο πρότυπο.
Οι παραγωγοί οφείλουν να πιστοποιούν τα εν λόγω προϊόντα, να υπόκεινται σε περιοδικούς ελέγχους τήρησης της πιστοποίησής τους, να παρέχουν στους πελάτες τους αντίγραφα της βεβαίωσης εξέτασης τύπου και να εκδίδουν δήλωση πιστότητας παραγωγής σύμφωνα με το πρότυπο παραγωγής. Κάθε μεταλλικό ικρίωμα «τύπου πύργου» που παράγεται στην Ελλάδα και δεν πληροί τα ανωτέρω, απλά δεν μπορεί να διατεθεί νόμιμα στην ελληνική αγορά και συνεπώς δεν δύναται να χρησιμοποιηθεί.
*Ο κ. Αναστάσιος Χονδροματίδης είναι διπλωματούχος ναυπηγός μηχανολόγος μηχανικός του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και τεχνικός σύμβουλος του Συνδέσμου Επαγγελματιών Ικριωμάτων Ελλάδος (Σ.ΕΠ.Ι.Ε.).
