Δημόσια έργα και κατασκευές μετά την πανδημία

Αρθρο του κ. Γιώργου Βλάχου*

Σήμερα, με τις εξελίξεις της πανδημίας και τα οικονομικά μέτρα στήριξης που αποφάσισαν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ελληνική οικονομία βιώνει μία σύνθετη κατάσταση: Απογοήτευση, ελπίδες, προοπτικές, ξανά απογοήτευση κλπ. Τίποτα δεν είναι σαφές, αν και υπάρχουν σημαντικές προοπτικές ανάκαμψης σε όλους τους κλάδους και ειδικά στις κατασκευές.

Αρκεί να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα άμεσα και ριζοσπαστικά, και όχι με τις παλιές τακτικές που συνεχώς ευνοούν την αδράνεια και τα πισωγυρίσματα. Από τη μελέτη των βασικών οικονομικών στοιχείων του κλάδου, κάθε καλόπιστος αναγνώστης διαπιστώνει την αποτυχία τής μέχρι σήμερα πολιτικής στο χώρο των κατασκευών και των δημοσίων έργων. Η διαπίστωση αυτή είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη κατά τη χάραξη της στρατηγικής που θα πρέπει να ακολουθηθεί και η οποία θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από παροχή κινήτρων και από μια ορθολογική, σύγχρονη και σωστά προσανατολισμένη πολιτική στο χώρο των κατασκευών.

ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ

Η διαχρονική εξέλιξη των εργοληπτικών εταιρειών 3ης έως και 7ης τάξεως απεικονίζεται στον πίνακα 1. Σημειωτέον ότι πολλές από τις εταιρείες που παραμένουν εγγεγραμμένες στο Μητρώο Εργοληπτικών Επιχειρήσεων (Μ.Ε.ΕΠ.) αδυνατούν να εκδώσουν φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, και ουσιαστικά δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν.

Ο πίνακας 2 αφορά το πρόγραμμα των δημοσίων επενδύσεων (τόσο το εθνικό όσο και το συγχρηματοδοτούμενο σκέλος), τη συμμετοχή των κατασκευών στην ακαθάριστη αξία παραγωγής, καθώς και την ιδιωτική οικοδομική δραστηριότητα βάσει των εκδοθεισών αδειών, από το 2007 έως σήμερα.

Παρατηρώντας τους δύο συγκεκριμένους πίνακες, διαπιστώνουμε κατακόρυφη πτώση στον αριθμό των ενεργών εταιρειών που είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Εργοληπτικών Επιχειρήσεων (Μ.Ε.ΕΠ.). Παρατηρούμε επίσης συνεχή μείωση τόσο στο ποσό του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων όσο και στον όγκο ιδιωτικών οικοδομών, καθώς και στο ποσοστό συμμετοχής των κατασκευών στην ακαθάριστη αξία παραγωγής.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Από τα παραπάνω προκύπτει το συμπέρασμα ότι η πολιτεία, ο τεχνικός κλάδος και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να συζητήσουμε ειλικρινά για κάποια βασικά θέματα, που είναι τα εξής:

  • Τα προβλήματα που μέχρι σήμερα είχε η διαδικασία διαχείρισης των κοινοτικών κονδυλίων. Θα πρέπει επιτέλους να γίνει πράξη η δήλωση του Πρωθυπουργού: «Τα χρήματα δεν θα τα σκορπίσουμε στους πέντε ανέμους σαν νεόπλουτοι. Θα τα αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο τρόπο για το μέλλον της χώρας».
  • Η απλοποίηση και απάλειψη αντιφατικών διατάξεων της νομοθεσίας (κυρίως του ν. 4412/16) με έμφαση στα ακόλουθα:

†Στις συμβάσεις που είναι πολύ κάτω του πραγματικού κόστους, στις καθυστερήσεις και στην αδυναμία ολοκλήρωσης έργων, στις επιπτώσεις στην ποιότητα, στα προβλήματα που εντοπίζονται σε όλους τους φορείς της αγοράς, καθώς και στην προβληματική απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

†Στην πλήρη στρέβλωση της διαδικασίας σύνταξης συμβατικών τευχών και στην έλλειψη αυτόματης ενημέρωσης των προδιαγραφών των συνεχώς εξελισσόμενων υλικών της κατασκευαστικής βιομηχανίας.

†Στην ανυπαρξία δυνατότητας υπολογισμού αναθεώρησης τιμών ή αντικειμενικής αιτιολόγησης των χαρακτηριζομένων ως «ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών», λόγω της αδιαφορίας της πολιτείας να θεσπίσει το εθνικό σύστημα τεχνικών προδιαγραφών και τιμολόγησης τεχνικών έργων που συστηματικά ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών «ΣΑΤΕ» και άλλες εργοληπτικές οργανώσεις ζητάμε από το 2009 και μετά.

†Στην κατάχρηση της έννοιας του κατεπείγοντος, κυρίως από οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), με αποτέλεσμα οι κατ’ εξαίρεση διαδικασίες του νόμου να γίνονται κανόνας.

†Στο φαινόμενο να εμφανίζονται σε μεγάλο αριθμό έργων και σε σοβαρό πλην τεχνικά απλό αντικείμενο ένας ή δύο το πολύ ενδιαφερόμενοι, πάντα οι ίδιοι, με όχι καλά οικονομικά αποτελέσματα για τους φορείς.

  • Η άμεση απλοποίηση και η δυνατότητα πρόσβασης σε όλα τα στοιχεία στο Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικών Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Σ.Η.ΔΗ.Σ.), καθώς και η υιοθέτηση ψηφιακών διαλειτουργικών εργαλείων στις διαγωνιστικές διαδικασίες αλλά και στην παραγωγή τεχνικών έργων. Είναι απαράδεκτο οι ηλεκτρονικοί διαγωνισμοί να απαιτούν διπλάσιο (και πολλές φορές τριπλάσιο) χρόνο ολοκλήρωσης από αυτόν που απαιτούσε το προηγούμενο μη μηχανογραφημένο σύστημα. Μάλλον είμαστε η μόνη χώρα στον κόσμο που η ηλεκτρονική διαδικασία επέφερε καθυστέρηση ολοκλήρωσης της διαγωνιστικής διαδικασίας αντί επιτάχυνσή της!
  • Τα θέματα διαφάνειας αλλά και επιτάχυνσης κάθε διαδικασίας που σχετίζεται με όλο το φάσμα κάθε τεχνικού έργου (ένταξη, δημοπρασία μελέτης, μελέτη, δημοπρασία έργου, εκτέλεση, παραλαβή και λειτουργία), με στόχο να παράγονται σωστά έργα, με την πρέπουσα ποιότητα, στο σωστό χρόνο, στο σωστό κόστος και με ανταγωνιστικό κέρδος για τον ανάδοχο.
  • Τα θέματα της κυκλικής οικονομίας και των πράσινων δημόσιων συμβάσεων. Έχουμε φτάσει στο έτος 2020 ύστερα από έξι κύκλους κοινοτικών χρηματοδοτήσεων, που ήταν οι εξής:

1. Μεσογειακά ολοκληρωμένα προγράμματα (1985).

2. Α΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (Πρώτο πακέτο Ντελόρ (, 1988 – 1993).

3. Β΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (Πακέτο «Σαντέρ», πιο γνωστό ως «Δεύτερο Πακέτο Ντελόρ», 1994 – 1999).

4. Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (2000 – 2006).

5. ΕΣΠΑ 2007 – 2013.

6. ΕΣΠΑ 2014 – 2020.

Παράλληλα περιμένουμε χρηματοδότηση από το πακέτο ανάκαμψης λόγω της πανδημίας, καθώς και από το ΕΣΠΑ 2021 – 2027.

Μετά από τις παραπάνω χρηματοδοτήσεις, θεωρώ ότι έχουμε σωρεύσει αρκετή εμπειρία (τόσο από καλές πρακτικές όσο και από κακές πρακτικές) και ότι μπορούμε να προχωρήσουμε στη συγκρότηση ενός ισορροπημένου συστήματος παραγωγής δημόσιων τεχνικών έργων.

Ενός συστήματος που στο κέντρο του θα έχει το έργο ως πρωταγωνιστή και κανένα άλλο μέρος πέραν αυτού, δηλαδή ούτε υπουργούς, ούτε εργολάβους, ούτε δικηγόρους, ούτε δικαστές.

*Ο κ. Γιώργος Βλάχος είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός και πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Τεχνικών Εταιρειών «ΣΑΤΕ»

Δείτε τους πίνακες του άρθρου στο τεύχος Ιουλιου-Αυγούστου του περιοδικού.

Ελέγξτε επίσης

Μέτρα ασφαλείας εργοταξίου: Αποφυγή ατυχημάτων και δυστυχημάτων

Του κ. Στέφανου Τρίψα* Το εργοτάξιο κρύβει από τη φύση του αρκετούς κινδύνους για τους …