Άρθρο του Μάνου Παπαδάκη*
Η αναπτυξιακή πορεία του ελληνικού κατασκευαστικού κλάδου τα τελευταία χρόνια έχει αναδείξει ένα από τα σημαντικότερα διαρθρωτικά προβλήματα της αγοράς εργασίας: την έλλειψη διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.
Η αυξημένη οικοδομική δραστηριότητα, τα μεγάλα έργα υποδομής και οι επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης δημιουργούν σημαντική ζήτηση για εξειδικευμένους και ανειδίκευτους εργαζομένους, την οποία η εγχώρια αγορά αδυνατεί να καλύψει πλήρως.
Στο πλαίσιο αυτό, η οργανωμένη μετάκληση εργαζομένων από τρίτες χώρες αναδεικνύεται ως ένα κρίσιμο εργαλείο για τη διασφάλιση της ομαλής εξέλιξης των έργων και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ
Η δεκαετής οικονομική κρίση επηρέασε βαθιά τον κατασκευαστικό κλάδο. Χιλιάδες έμπειροι τεχνίτες εγκατέλειψαν τη χώρα ή στράφηκαν σε άλλους επαγγελματικούς κλάδους, ενώ η περιορισμένη προσέλευση νέων στα τεχνικά επαγγέλματα δημιούργησε ένα σημαντικό κενό δεξιοτήτων. Σήμερα, η εξεύρεση καλουπατζήδων, σιδεράδων, ηλεκτρολόγων, υδραυλικών, χειριστών μηχανημάτων έργου και έστω απλών ανειδίκευτων εργατών οικοδομής αποτελεί καθημερινή πρόκληση για τις τεχνικές επιχειρήσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό. Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση οι κατασκευές συγκαταλέγονται στους κλάδους με τις μεγαλύτερες ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Στην Ελλάδα, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο έντονη, λόγω της ταυτόχρονης υλοποίησης μεγάλων δημόσιων έργων, ιδιωτικών επενδύσεων και προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων. Μελέτες του ΙΟΒΕ επισημαίνουν ότι οι ανάγκες του κλάδου θα απαιτήσουν δεκάδες χιλιάδες επιπλέον εργαζομένους τα επόμενα χρόνια.
ΝΟΜΙΜΗ ΜΕΤΑΚΛΗΣΗ
Η μετάκληση εργαζομένων από τρίτες χώρες αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτικής διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Δεν πρόκειται για μηχανισμό υποκατάστασης της εγχώριας εργασίας, αλλά για μια διαδικασία που ενεργοποιείται όταν αποδεδειγμένα δεν υπάρχουν διαθέσιμοι εργαζόμενοι στην ελληνική αγορά.
Η ορθή εφαρμογή του θεσμού εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους: Επιτρέπει την έγκαιρη στελέχωση των εργοταξίων, συμβάλλει στην τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, περιορίζει το κόστος που προκαλούν οι καθυστερήσεις και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών τεχνικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, όταν εφαρμόζεται με διαφάνεια και αυστηρή τήρηση της εργατικής νομοθεσίας, προστατεύει τα δικαιώματα των εργαζομένων και διασφαλίζει συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού.
Η νόμιμη απασχόληση πολιτών τρίτων χωρών συνεπάγεται πλήρη ασφαλιστική κάλυψη, εφαρμογή των συλλογικών ρυθμίσεων όπου προβλέπονται και ίσες υποχρεώσεις για εργοδότες και εργαζομένους. Η μετάκληση, επομένως, δεν αποτελεί μόνο εργαλείο κάλυψης αναγκών, αλλά και μηχανισμό περιορισμού της αδήλωτης εργασίας.
ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Παρά τη σημασία του θεσμού της μετάκλησης, η εφαρμογή της εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες. Οι διαδικασίες συχνά χαρακτηρίζονται από μεγάλη διάρκεια, ενώ η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω. Για τις επιχειρήσεις, οι μεγάλες καθυστερήσεις δημιουργούν αβεβαιότητα στον προγραμματισμό έργων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για συμβάσεις με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Επιπλέον, η επιτυχία της μετάκλησης δεν εξαρτάται μόνο από την έκδοση της σχετικής άδειας. Απαιτείται η έγκαιρη ολοκλήρωση όλων των διοικητικών διαδικασιών, η ομαλή ένταξη των εργαζομένων στο εργασιακό περιβάλλον και η συνεχής τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εργατική και μεταναστευτική νομοθεσία.
Σημαντική πρόκληση αποτελεί επίσης η διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Η ύπαρξη κατάλληλης στέγασης, η ενημέρωση των εργαζομένων για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, καθώς και η τήρηση των κανόνων υγείας και ασφάλειας στα εργοτάξια, αποτελούν προϋποθέσεις για την επιτυχία του θεσμού.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική. Πρώτον, είναι αναγκαία η περαιτέρω επιτάχυνση και ψηφιοποίηση των διοικητικών διαδικασιών, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να προγραμματίζουν έγκαιρα τις ανάγκες τους.
Δεύτερον, απαιτείται στενότερη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων υπουργείων, των περιφερειακών υπηρεσιών, των προξενικών αρχών και των παραγωγικών φορέων, με στόχο την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη διεκπεραίωση των αιτήσεων.
Τρίτον, η μετάκληση πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς πολιτικές ενίσχυσης της εγχώριας απασχόλησης. Η αναβάθμιση της τεχνικής εκπαίδευσης, η ενίσχυση της μαθητείας, η πιστοποίηση επαγγελματικών δεξιοτήτων και η προσέλκυση νέων στα τεχνικά επαγγέλματα αποτελούν εξίσου σημαντικές παρεμβάσεις.
Τέλος, η διαμόρφωση σταθερού και προβλέψιμου θεσμικού πλαισίου θα επιτρέψει στις επιχειρήσεις να σχεδιάζουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τις επενδύσεις και τις ανάγκες στελέχωσής τους.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού στις κατασκευές αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική οικονομία. Η νόμιμη μετάκληση εργαζομένων από τρίτες χώρες δεν μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική απάντηση στο πρόβλημα, αποτελεί όμως έναν απαραίτητο πυλώνα μιας σύγχρονης πολιτικής για την αγορά εργασίας.
Η αποτελεσματικότητα του θεσμού δεν κρίνεται από τον αριθμό των εγκρίσεων που εκδίδονται, αλλά από το κατά πόσο οι εργαζόμενοι εντάσσονται έγκαιρα και νόμιμα στην παραγωγική διαδικασία, με πλήρη σεβασμό στα εργασιακά τους δικαιώματα. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα επιδιώκει να αξιοποιήσει σημαντικές επενδυτικές ευκαιρίες, η διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας.
Η οργανωμένη οικονομική μετανάστευση, όταν στηρίζεται σε σαφείς κανόνες, αποτελεσματική διοίκηση και ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου, μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης. Παράλληλα, η επένδυση στην εκπαίδευση, στις δεξιότητες και στην αναβάθμιση των τεχνικών επαγγελμάτων θα καθορίσει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα του ελληνικού κατασκευαστικού κλάδου.
*Ο κ. Μάνος Παπαδάκης είναι διευθύνων σύμβουλος της Exacta Manpower Comp
