Εθνικό Συμβούλιο Βιομηχανίας Υποδομών και Κατασκευών: Ο στρατηγικός ρόλος και οι βραχυπρόθεσμοι στόχοι

Για να θεραπευθούν οι χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους και της οικονομίας, είναι αναγκαίες δραστικές μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό τομέα. Ειδικότερα όσον αφορά τον κλάδο των υποδομών και κατασκευών, επείγει αφενός η αναμόρφωση του νομικού πλαισίου που διέπει τις δημόσιες συμβάσεις μελετών, υπηρεσιών, προμηθειών και έργων, καθώς και τις συμβάσεις συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), και αφετέρου η δημιουργία σύγχρονου συστήματος προδιαγραφών και κοστολόγησης μελετών και έργων.

Παράλληλα, έχει διαπιστωθεί από καιρό η αναγκαιότητα μεταρρυθμίσεων στην οργάνωση και εκπροσώπηση των οικονομικών φορέων του κλάδου, αλλά παλαιότερα, οι όποιες προσπάθειες συνεργασιών των διαφόρων ενώσεων είχαν αποτύχει. Το 2019 ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών «ΣΑΤΕ», ο Σύνδεσμος Ελληνικών Εταιρειών – Γραφείων Μελετών (ΣΕΓΜ) και ο Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών Ανωτέρων Τάξεων (ΣΤΕΑΤ) ανέλαβαν νέα πρωτοβουλία για την επίτευξη ενιαίας εκπροσώπησης της βιομηχανίας υποδομών και κατασκευών της Ελλάδας, με την ίδρυση του «Εθνικού Συμβουλίου Βιομηχανίας Υποδομών και Κατασκευών» (ΕΣΒΥΚ – Hellenic Construction Industry Council). Το ΕΣΒΥΚ απέκτησε τη νομική μορφή της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας στο τέλος του 2019. Δεν αποτελεί ανώτερου βαθμού συνδικαλιστική οργάνωση / ομοσπονδία, και τα μέλη του διατηρούν την πλήρη αυτονομία τους· ωστόσο τα εκφράζει και τα εκπροσωπεί συνολικά σε θεσμικά και οργανωτικά θέματα. Δεν είναι πρωτότυπη ιδέα, καθώς Construction Industry Council (CIC) υπάρχει σε διάφορες χώρες εδώ και δεκαετίες.

Το ΕΣΒΥΚ επιδιώκει την επίτευξη ενιαίας έκφρασης όλων των επαγγελματικών ενώσεων οικονομικών φορέων του κλάδου των υποδομών και κατασκευών, και στοχεύει στη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξής του, στην αύξηση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητάς του, καθώς και στη βελτίωση της διαφάνειας και του υγιούς ανταγωνισμού προς όφελος της κοινωνίας και του περιβάλλοντος. Το ΕΣΒΥΚ παρέχει επιστημονικά τεκμηριωμένη και αντικειμενική πληροφόρηση και διατυπώνει επεξεργασμένες προτάσεις για τη διαμόρφωση και την υλοποίηση διαρκούς μεταρρυθμιστικής πολιτικής στον κλάδο.

Σε σύντομο χρόνο εντάχθηκαν στο ΕΣΒΥΚ ως μέλη η Πανελλήνια Ένωση Διπλωματούχων Μηχανολόγων Ηλεκτρολόγων Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΠΕΔΜΗΕΔΕ), η Hellenic Association of Tollroad Network (HELLASTRON), η Ελληνική Ένωση Εργαστηρίων «Hellas Lab» και η Ελληνική Ένωση Διαπιστευμένων Φορέων Επιθεώρησης και Πιστοποίησης «Hellas Cert». Σήμερα το ΕΣΒΥΚ εκπροσωπεί ενώσεις οικονομικών φορέων που συμμετέχουν στις διαδικασίες ανάθεσης και εκτέλεσης του συντριπτικά μεγαλύτερου μέρους των δημοσίων συμβάσεων μελετών, υπηρεσιών και έργων. Η πρόσκληση προς τις λοιπές επαγγελματικές ενώσεις – δυνητικά μέλη να συμμετάσχουν ισότιμα στην κοινή προσπάθεια είναι ανοιχτή. Και αδικεί τον κλάδο η μη συμμετοχή σε αυτή. Στο ΕΣΒΥΚ μπορούν να ενταχθούν ως τακτικά μέλη επαγγελματικές ενώσεις, σωματεία, σύνδεσμοι ή οργανώσεις οικονομικών φορέων που εδρεύουν στην Ελλάδα, έχουν πανελλαδική κάλυψη και έχουν ως πρωταρχικό σκοπό το σχεδιασμό, τη μελέτη και την κατασκευή έργων, την προμήθεια και παραγωγή υλικών, την ανάπτυξη, την έρευνα, τη συντήρηση και τη διαχείριση του δομημένου και του φυσικού περιβάλλοντος. Επίσης, μπορούν να ενταχθούν, ως συνδεδεμένα μέλη, ιδρύματα και φορείς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που εμπλέκονται αμέσως ή εμμέσως με τις υποδομές και κατασκευές. Το ΕΣΒΥΚ συνάπτει μνημόνια συναντίληψης και συνεργασίας με άλλους φορείς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, όπως π.χ. με το CIC-UK και το ΕΜΠ, και το σήμα του ΕΣΒΥΚ απεικονίζει αρχαίο ελληνικό θέατρο σε δυναμική μεγέθυνση: Έχει ανοιχτή πρόσβαση για όλους, τα διαζώματα καταλαμβάνονται από τα μέλη του με την παγχρωμία των απόψεων τους, και όλοι μπορούν να απευθύνονται στην ορχήστρα, που συνθέτει τις απόψεις και προτάσεις και διαμορφώνει και εκφράζει τελικά κοινό λόγο και θέση σε θεσμικά και οργανωτικά θέματα του κλάδου. Όσο με αφορά προσωπικά, έχω διατελέσει εργολήπτης δημοσίων έργων, σύμβουλος μηχανικός στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, υψηλόβαθμο στέλεχος δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, γενικός γραμματέας υπουργείου και καθηγητής ΕΜΠ στον τομέα προγραμματισμού και διαχείρισης τεχνικών έργων. Μη ενταγμένος σε επαγγελματική ένωση, αποδέχθηκα την τιμητική πρόσκληση, αλλά και πρόκληση να είμαι ο πρώτος πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του ΕΣΒΥΚ, να διασφαλίσω την ισόρροπη λειτουργία του και να συμβάλω στην αποτελεσματικότητά του.

Το ΕΣΒΥΚ έχει έγκαιρα συντάξει και καταθέσει στα αρμόδια Υπουργεία και στις επιτροπές τους νομοτεχνικά επεξεργασμένες προτάσεις με ρυθμίσεις άμεσης εφαρμογής στο θεσμικό πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων μελετών, συναφών υπηρεσιών και έργων. Οι προτάσεις αυτές αποσκοπούν στην επιτάχυνση των διαδικασιών προετοιμασίας, στην ανάθεση με αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια και στην επιτυχή υλοποίηση των δημοσίων συμβάσεων μελετών και έργων, ώστε να παράγονται σε συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού ποιοτικές μελέτες και έργα που ανταποκρίνονται στο οικονομικό τους αντάλλαγμα. Πρέπει να επισημανθεί ότι οι προτάσεις αυτές συνθέτουν ενιαίο σύνολο αλληλοσυμπληρούμενων μέτρων και δράσεων, με στόχο τη βελτίωση της σημερινής κατάστασης της βιομηχανίας υποδομών και κατασκευών της χώρας, και για το λόγο αυτό δεν πρέπει να εξετασθούν αποσπασματικά, αλλά στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης, για την αντιμετώπιση διαπιστωμένων προβλημάτων – παθογενειών και την επανατοποθέτηση όλων των συμμετεχόντων μερών σε υγιή και διεθνώς ανταγωνιστική βάση. Η νομοθέτηση αυτών των προτάσεων θα αποφέρει άμεση βελτίωση της παραγωγής των δημοσίων μελετών και έργων στη χώρα μας.

Οι ομάδες εργασίας του ΕΣΒΥΚ συνεχίζουν να παράγουν σημαντικό έργο σε πολλούς τομείς, όπως π.χ. για την αναμόρφωση των εθνικών τεχνικών προδιαγραφών, για την κατάρτιση λειτουργικού εθνικού μητρώου γεφυρών και εγχειριδίου επιθεώρησης τους, για την ανασυγκρότηση των νόμων 4412/2016 και 4413/2016. Όσον αφορά το ν. 4412/2016, το ΕΣΒΥΚ θεωρεί ότι η κυβέρνηση, μετά την ταχεία νομοθέτηση μέτρων άμεσης απόδοσης όπως είναι τα προταθέντα, πρέπει να προχωρήσει σε εκτεταμένη απονομοθέτηση (deregulation), με προσαρμογή σε καλές διεθνείς πρακτικές και με ιεράρχηση των ρυθμίσεων με χρήση προτύπων τευχών, οδηγών κλπ. Όσον αφορά το ν. 4413/2016, το ΕΣΒΥΚ θεωρεί ότι η Κυβέρνηση πρέπει να προχωρήσει στη σύμπτυξη του με το ν. 3389/2005 και κάθε άλλη σχετική διάταξη που αφορά ΣΔΙΤ. Επισημαίνεται η μεγάλη σημασία που έχει για την επιτυχή υλοποίηση των δημοσίων συμβάσεων και την εξασφάλιση συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού και επιχειρηματικότητας η στενή παρακολούθηση της ορθής εφαρμογής της νομοθεσίας, καθώς και ο έλεγχος της φαλκίδευσης των προβλέψεών της (με φωτογραφικούς όρους διαγωνισμών, μετατροπή έργων σε προμήθειες κλπ.). Η ελληνική βιομηχανία υποδομών και κατασκευών έχει υποστεί βαριά πλήγματα από τη δεκαετή οικονομική κρίση και τις πρόσφατες δραματικές επιπτώσεις της πανδημίας του κορονοϊού στην οικονομία. Ο κύριος βραχυπρόθεσμος στόχος του ΕΣΒΥΚ είναι να συνεισφέρει ουσιαστικά στη μεγάλη προσπάθεια για την επιβίωση του κλάδου σε χρόνο άμεσο, και για την επέκτασή του στη συνέχεια.

Δημιουργεί αισιοδοξία η δρομολόγηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση θηριώδους προγράμματος χρηματοδότησης της οικονομικής ανάκαμψής της, το οποίο προβλέπει ενίσχυση της χώρας μας (περιλαμβανομένου του ΕΣΠΑ) με πάνω από 70 δισ. ευρώ. Όπως τόνισε ο πρωθυπουργός, οι εξαιρετικά μεγάλοι νέοι πόροι «δεν πρέπει να σκορπισθούν με την ανεμελιά του νεόπλουτου». Σημαντικό μέρος της πρόσθετης αυτής χρηματοδότησης θα διατεθεί για επενδύσεις στις υποδομές, δεδομένου του ισχυρού πολλαπλασιαστή τους. Το κρίσιμο για τη χώρα και για το μέλλον του κλάδου μας ζήτημα είναι να επενδυθούν με υγιή ανταγωνιστική διαδικασία τα ανωτέρω κεφάλαια σε ανταποδοτικά έργα με εύλογο κόστος, δηλαδή σε έργα που έχουν υψηλή λειτουργική αξία, που κατασκευάζονται χωρίς περιττές δαπάνες και που θα αποφέρουν εισόδημα το οποίο θα επενδυθεί στη συνέχεια σε νέα έργα.

Με δεδομένο το μακροχρόνιο περιορισμό στο ύψος των επενδύσεων του δημόσιου προϋπολογισμού, πρέπει να γίνει ευρέως αποδεκτό ότι είναι αναγκαία η άντληση πρόσθετων πόρων από τον ιδιωτικό τομέα, δηλαδή η υλοποίηση δημοσίων έργων και με τις μεθόδους της σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) και της παραχώρησης. Αυτό προϋποθέτει την αποδοχή του αξιώματος ότι και ο χρήστης πρέπει να πληρώνει. Βέβαια, η χρηματοδότηση έργων ΣΔΙΤ με πληρωμές διαθεσιμότητας αποτελεί δέσμευση μελλοντικών προγραμμάτων δημοσίων επενδύσεων. Κατά τη γνώμη μου, πρέπει συνεπώς να αναζητηθούν για τη χρηματοδότηση των υποδομών νέες πηγές δανεισμού (π.χ. ομόλογα έργων) και δημοσίων εσόδων (πέραν των διοδίων) για την αποπληρωμή, όπως είναι ο πρόσθετος φόρος επί των καυσίμων, η φορολόγηση της υπεραξίας ακίνητης περιουσίας λόγω νέων υποδομών, η τουριστική και πολεοδομική ανάπτυξη και εκμετάλλευση δημοσίων εκτάσεων κλπ. Όπως σε όλες τις προηγμένες χώρες, ο σχεδιασμός των μελλοντικών ελληνικών υποδομών πρέπει να συστηματοποιηθεί και να συνδεθεί με την εκπόνηση αξιόπιστων πρόδρομων μελετών και βάσεων δεδομένων (όπως είναι αναλύσεις κόστους – ωφελειών / αποτελεσματικότητας, κυκλοφοριακές μελέτες, στρατηγικές μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, γεωλογικοί χάρτες, μητρώα γεωτρήσεων κλπ.) και με την ουσιαστική χρήση τους στη λήψη αποφάσεων. Παράλληλα, η μελέτη των έργων θα πρέπει να υπόκειται στις αρχές του κύκλου ζωής (λειτουργία, συντήρηση, ενέργεια κλπ.), του ασφαλούς συστήματος (safe system approach) και της διαχείρισης της αξίας (value management, value planning, value engineering), να ακολουθεί ευέλικτες πρακτικές (flexible design), να λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να συνάδει με τους στόχους της αειφόρου ανάπτυξης του ΟΗΕ. Είναι πλέον προφανές ότι πρέπει να αυξηθούν οι δαπάνες για την ιεραρχημένη συντήρηση και λειτουργία των υφισταμένων υποδομών (γέφυρες πίπτουν ενίοτε), έστω και σε βάρος των επενδύσεων για νέες.

Η προοδευτική ανάπτυξη των υποδομών πρέπει να συμβαδίζει με την επίτευξη και διατήρηση υψηλού επιπέδου λειτουργίας και ασφάλειας των υφισταμένων (βλ. π.χ. οδική ασφάλεια). Τέλος, τη δύσκολη αυτή περίοδο για τον κλάδο των υποδομών και κατασκευών, είναι αναγκαία η άμεση υλοποίηση από την πολιτεία υποπρογράμματος έργων που θα αφορά στοχευμένα την επιβίωση των ελληνικών τεχνικών επιχειρήσεων. Τα όποια μεγάλα προγράμματα έργων ανάπτυξης και ΕΣΠΑ θα είναι ασκήσεις επί χάρτου αν δεν συνεχίσουν να υπάρχουν ελληνικές τεχνικές εταιρείες. Οι ομάδες εργασίας του ΕΣΒΥΚ στοχεύουν: α) στον εντοπισμό έργων που συνάδουν με τον αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας και μπορούν να δημοπρατηθούν σε σύντομο χρόνο, β) στην επιτάχυνση των διαδικασιών ωρίμανσης έργων, καθώς και γ) στην επέκταση του αντικειμένου του κλάδου. «Συν Αθηνά και χείρα κίνει!».

*Ο κ. Σέργιος Λαμπρόπουλος είναι πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Βιομηχανίας Υποδομών και Κατασκευών.

Ελέγξτε επίσης

Περιφέρεια Πελοποννήσου:Χρηματοδότηση νέων έργων

Χρηματοδότηση 33,5 εκατ. ευρώ για νέα έργα στην Περιφέρεια Πελοποννήσου ενέκρινε ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομίας …