«Προσπάθεια εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης του Γεωλογικού Ινστιτούτου»

Μιλήσαμε με τον κ. Νίκο Νικολάου, Προσωρινό Γενικό Διευθυντή του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών και Μελετών (Ι.Γ.Μ.Ε.Μ.) προκειμένου να μάθουμε από πρώτο χέρι τις εξελίξεις σε έναν κρατικό οργανισμό, η εύρυθμη λειτουργία του οποίου, συμβάλει στην ανάπτυξη ή μη του χειμαζόμενου κλάδου των κατασκευών.

Συνέντευξη: Πάνος Κατσαχνιάς

Η αναγκαιότητα ύπαρξης Γεωλογικής υπηρεσίας στη χώρα μας θα έπρεπε να θεωρείται δεδομένη, όχι μόνο γιατί κάθε Ευρωπαϊκή χώρα διαθέτει αντίστοιχη κρατική Υπηρεσία ή Ινστιτούτο, αλλά επειδή η ιδιαίτερη γεωμορφολογία της Ελλάδας απαιτεί ο φορέας των γεωεπιστημών να υποστηρίζει την οικονομική ανάπτυξη και τα έργα υποδομής με επίκαιρες και ασφαλείς επιστημονικές μελέτες και εκθέσεις σχετικές με το έδαφος και υπέδαφος.
Προαπαιτούμενο λοιπόν, είναι οι βασικοί άξονες οργάνωσης του Γεωλογικού Ινστιτούτου να αφορούν τα γεωλογικά/γεωτεχνικά, τους ορυκτούς πόρους, τα υδατικά συστήματα, τις ενεργειακές πρώτες ύλες και την εργαστηριακή υποδομή, ώστε οι μελέτες να είναι πλήρως τεκμηριωμένες.
Αυτή την ανάγκη της χώρας έρχεται εκ νέου να καλύψει, αυτή την φορά με καλύτερο αποτέλεσμα, ο νέος φορέας που ονομάζεται Εθνικό Κέντρο Βιώσιμης και Αειφόρου Ανάπτυξης (Ε.Κ.Β.Α.Α.) που ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 2011 ενσωματώνοντας πλέον και το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών και Μελετών (Ι.Γ.Μ.Ε.Μ.).

Μιλήστε μας για το νέο φορέα και το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών και Μελετών (ΙΓΜΕΜ) του οποίου είστε Προσωρινός Γενικός Διευθυντής.

Σκοπός του ΕΚΒΑΑ είναι η επιστημονική συμβολή σε πολιτικές, προγράμματα και μέτρα που αφορούν το περιβάλλον και τη βιώσιμη και αειφόρο ανάπτυξη. Το κέντρο είναι ο επίσημος φορέας της Πολιτείας για την παροχή πληροφοριών για το περιβάλλον προς φορείς και Οργανισμούς και συμβάλλει στην ευρεία διάδοση της πληροφορίας και την ενημέρωση του κοινού. Ταυτόχρονα, το ΕΚΒΑΑ διατηρεί όλες τις δραστηριότητες του ΙΓΜΕ (πλέον ΙΓΜΕΜ) που εξακολουθεί επί 60 χρόνια να αποτελεί τον επίσημο γεωλογικό φορέα της χώρας, με παροχή μελετών και ερευνών για τη γεωλογία της χώρας και τη μελέτη και αξιοποίηση του υπογείου πλούτου της.

Ποιες είναι οι υπηρεσίες που το ΙΓΜΕΜ καλείται να παρέχει;

Το ΙΓΜΕΜ ως αυτόνομη επιχειρησιακή μονάδα του ΕΚΒΑΑ εκπονεί έρευνες και μελέτες για:

1. Τη γεωλογική δομή της χώρας και τη χαρτογράφηση γεωλογικών, κοιτασματολογικών, γεωφυσικών, γεωχημικών και λοιπών πληροφοριών.
2. Τον εντοπισμό εκμεταλλεύσιμων και αξιοποιήσιμων κοιτασμάτων και ορυκτών με σύγχρονες γεωλογικές, αερογεωφυσικές, γεωφυσικές, γεωχημικές και λοιπές μεθόδους
3. Την αναγνώριση και καταγραφή μεταλλευτικών και λατομικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων και των ουρανιούχων κοιτασμάτων.
4. Την πιστοποίηση της εκμετάλλευση των διαφόρων ορυκτών πρώτων υλών της χώρας και του ποιοτικού ελέγχου αυτών μέσω συγχρόνων εργαστηριακών μεθόδων.
5. Τον εντοπισμό των υπόγειων υδάτων της χώρας, με την καταγραφή των ποσοτικών και ποιοτικών τους χαρακτηριστικών και των παραμέτρων που επηρεάζουν τους υδάτινους πόρους, στοιχεία που συμβάλλουν στην ορθολογική διαχείρισή τους.
6. Τις γεωενεργειακές πρώτες ύλες.

Επίσης το ΙΓΜΕΜ πραγματοποιεί μελέτες και έρευνες που προκύπτουν από τη γεωλογική δομή και την εκδήλωση γεωλογικών φαινομένων. Ειδικότερα δε, λειτουργεί την Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης, όπου μεταβαίνει άμεσα σε περιοχές εκδήλωσης καταστροφικών φαινομένων ως επίσημος σύμβουλος της χώρας για την επίλυση γεωλογικών / γεωτεχνικών προβλημάτων. Το ΙΓΜΕΜ, εξακολουθεί να αποτελεί τον επίσημο φορέα γνωμοδοτήσεων προς το Υπουργείο ΠΕΚΑ για τη λειτουργία μεταλλείων και λατομείων σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
Για τους σκοπούς αυτούς το ΙΓΜΕΜ έχει ιδρύσει και αναπτύσσει υπερσύγχρονα, πιστοποιημένα εργαστήρια εμπλουτισμού μεταλλευμάτων, χημικών αναλύσεων της ποιότητας νερού και εμφιαλωμένου νερού, αναλύσεις εδαφών και πετρωμάτων, ορυκτολογικές αναλύσεις κλπ.

Ποιος είναι ο σχεδιασμός από μεριάς διοίκησης, προκειμένου το ΙΓΜΕΜ να ανταποκρίνεται στον νέο του ρόλο;

Στην παρούσα φάση καταβάλλεται προσπάθεια εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης του ρόλου του Ινστιτούτου προκειμένου αυτό να εξυπηρετεί τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας και της Πολιτείας. Για το λόγο αυτό το ΙΓΜΕΜ προχώρησε μέσω της Ένωσης των Ευρωπαϊκών Γεωλογικών Ινστιτούτων στην αξιολόγιση του, ώστε στην συνέχεια να κατατεθούν προτάσεις -για την αποτελεσματικότερη ανταπόκριση στον νέο του ρόλο- στο υπουργείο το οποίο θα λάβει και τις οριστικές αποφάσεις.

Πώς προχωράει η αναδιοργάνωση του επιστημονικού δυναμικού του ΙΓΜΕΜ;

Σήμερα στο ΙΓΜΕΜ υπάρχουν 120 επιστήμονες διεθνούς επιπέδου σε ορισμένους τομείς και εξαιρετική υποδομή εργαστηρίων που χρήζει περαιτέρω στελέχωσης με κατάλληλο προσωπικό. Ήδη έχει δρομολογηθεί η πρόσληψη 55 γεωεπιστημόνων, για την υλοποίηση των έργων μέσω του ΕΣΠΑ με συμβάσεις ορισμένου χρόνου.

Με την θέση του Γενικού του Διευθυντή τί γίνεται;

Σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο (ΚΥΑ 25200/2011) στο ΙΓΜΕΜ συνιστάται θέση Γενικού Δ/ντή με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου διάρκειας τριών ετών που μπορεί να ανανεώνεται. Οι αρμοδιότητες του Γενικού Δ/ντή περιγράφονται επίσης στο άρθρο 11 της ανωτέρω ΚΥΑ. Στην παρούσα φάση έχει προκηρυχθεί η θέση του Γενικού Δ/ντή και αναμένεται η διαδικασία αξιολόγησης από επιτροπή εμπειρογνωμόνων, διαδικασία που θα καταλήξει μέχρι το τέλος του έτους.

Τί εξελίξεις υπάρχουν σχετικά με τα Περιφερειακά γραφεία;

Σύμφωνα με την ΚΥΑ 25200/2011, η οποία μεταξύ άλλων καθορίζει το ρόλο και τις δραστηριότητες του ΙΓΜΕΜ, οι Περιφερειακές Μονάδες παραμένουν και στηρίζουν τις δραστηριότητες του ΙΓΜΕΜ με την ενεργή συμμετοχή τους στα έργα που εκτελούνται στην περιφέρεια, συμβάλλοντας στην επίλυση προβλημάτων που απασχολούν τις τοπικές κοινωνίες. Στη νέα οργανωτική δομή που περιγράφεται στην ανωτέρω ΚΥΑ, οι Περιφερειακές Μονάδες εντάσσονται σε μια ανεξάρτητη Δ/νση προκειμένου να γίνεται καλύτερος συντονισμός των δραστηριοτήτων τους.

Οι εδαφολογικές μελέτες για παράδειγμα, καθώς και οι γεωλογικές έρευνες γενικότερα, περνάνε πλέον πανελλαδικά στους ιδιώτες;

Οι γεωλογικές έρευνες και γενικότερα οι εδαφολογικές εξακολουθούν να πραγματοποιούνται από το ΙΓΜΕΜ σε συνεργασία κατά περίπτωση και με άλλους επιστημονικούς φορείς, π.χ. το Ε.Μ.Π. και τα Πανεπιστήμια. Άλλωστε οι Ιδιώτες για τις μελέτες τους στηρίζονται σε έρευνες και μελέτες του ΙΓΜΕΜ, όπως γεωλογικούς, γεωχημικούς, κοιτασματολογικούς κ.α. χάρτες, Εκθέσεις, Γνωματεύσεις, κλπ. Καλύπτουμε μάλιστα εργαστηριακά την πλειοψηφία των ιδιωτικών μελετών χρησιμοποιώντας αναλυτικό εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας.

Πολύς λόγος γίνεται –λόγω και της κρίσης- για τον «ορυκτό πλούτο της χώρας» και τα έσοδα που αυτός μπορεί να προσφέρει σε αυτήν. Ποια είναι η πραγματική εικόνα;

Η Ελλάδα είναι μια χώρα με μεταλλεύματα και αποθέματα αδρανών υλικών (που χρησιμοποιούνται στα τεχνικά έργα, την οικοδομή, οδοποιία, κλπ.), διακοσμητικών πετρωμάτων και μαρμάρων (των οποίων έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια οι εξαγωγές), βιομηχανικών ορυκτών (όπως μπεντονίτη για την τσιμεντοβιομηχανία, χουντίτη, αταπουργίτη, ζεολίθων, λευκών ανθρακικών, μαγνησίτη,κ.α.), καθώς και πολυτίμων μετάλλων (όπως ο χρυσός και ο άργυρος ).
Το τελευταίο μάλιστα χρονικό διάστημα έχουν ενταθεί οι έρευνες μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ, Διακρατικών κλπ. και για τον εντοπισμό «σπανίων γαιών» (βασικών στοιχείων στην ηλεκτρονική βιομηχανία, μεταλλουργία και άλλων κλάδων της βαριάς βιομηχανίας).
Αλλά δεν θα ήθελα να αναφερθώ σε συγκεκριμένα οικονομικά μεγέθη που μπορεί αυτά να αντιπροσωπεύουν, γιατί δεν θα ήταν επαρκώς τεκμηριωμένο. Η συνεργασία σας (ως επιστημονικός σύμβουλος του ΥΠΕΚΑ και των άλλων δημοσίων φορέων), με την πολιτεία κρίνεται ικανοποιητική;

Το ΙΓΜΕΜ, αλλά και το ΕΚΒΑΑ συνολικά, στηρίζει ενεργά την Πολιτεία σε θέματα που άπτονται των αρμοδιοτήτων τους. Παρά τις δυσκολίες που το Ινστιτούτο αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια, και κυρίως με τη μείωση του Προσωπικού και την περικοπή των κονδυλίων, η προσπάθεια που γίνεται έχει σαν στόχο την άμεση ανταπόκριση σε κάθε αίτημα για παροχή συμβουλών ερευνών, μελετών και γνωμοδοτήσεων με ευαισθησία σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και βιώσιμης ανάπτυξης.

Προωθείτε συνεργασίες, με άλλους φορείς η και επενδυτές, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό;

Το ΙΓΜΕΜ έχει συνάψει επί σειρά ετών συνεργασίες με Φορείς, Ινστιτούτα και Πανεπιστήμια από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Προϊόν αυτών των συνεργασιών είναι η συμμετοχή σε προγράμματα (Ανταγωνιστικότητας κ.α.) που προάγουν την επιστημονική γνώση και τις διεθνείς σχέσεις, καθώς και οι κοινές επιστημονικές ανακοινώσεις σε διεθνές επίπεδο.

Μιλήστε μας για τον διευρυμένο ρόλο του Ι.Γ.Μ.Ε.Μ - πέραν της έρευνας κι αξιολόγησης των ορυκτών πρώτων υλών - σε θέματα τεχνικής γεωλογίας που αφορούν την επικινδυνότητα από τις φυσικές καταστροφές, σε θέματα γεωχημείας που αφορούν την βελτίωση της ποιότητας ζωής, καθώς και σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος.

Στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του, το ΙΓΜΕΜ επί σειρά ετών πραγματοποιεί τεχνικογεωλογικές αναγνωρίσεις σε περιπτώσεις εκδήλωσης καταστροφικών φαινομένων (κατολισθήσεις, σεισμοί, εδαφικές υποχωρήσεις, κ.α.) με χρηματοδότηση μέσω έργων υπέρ τρίτων, ανταγωνιστικών προγραμμάτων και έργων ΕΣΠΑ. Τα τελευταία χρόνια λόγω της μεγάλης ανάγκης αντιμετώπισης έκτακτων φαινομένων φυσικών καταστροφών έχει στελεχωθεί η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης, η οποία μεταβαίνει άμεσα ως επιστημονικός σύμβουλος της Πολιτείας για τεχνικογεωλογικές αναγνωρίσεις /αυτοψίες.
Πρόθεση μας σε σχέση με τα καταστροφικά φαινόμενα είναι η συνέχιση του έργου αυτού, που αποτελεί μέρος της κοινωνικής προσφοράς του ΙΓΜΕΜ. Ταυτόχρονα προωθούμε την διαχείριση και αξιοποίηση όλης της πληροφορίας και τεχνογνωσίας που συσσωρεύεται από τις δραστηριότητες μας σε θέματα εμφάνισης και αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών με τη δημιουργία βάσεων δεδομένων για κατολισθητικά φαινόμενα και την εκτίμηση της σχετικής επικινδυνότητας.
Όσων αφορά τα θέματα γεωχημείας, το ΙΓΜΕΜ για πάνω από είκοσι χρόνια εκτελεί γεωχημικές έρευνες με περιβαλλοντικούς στόχους, για την εκτίμηση της ρύπανσης από μεταλλευτική και βιομηχανική δραστηριότητα, τη διάθεση απορριμμάτων και την διασπορά ρύπων. Στα πλαίσια της ευρύτερης δραστηριότητας του ΙΓΜΕΜ σε περιβαλλοντικά θέματα πρόσφατα οι γεωχημικές έρευνες έχουν επεκταθεί αφενός στο αστικό περιβάλλον και αφετέρου, και σε συνεργασία και με άλλες ευρωπαϊκές χώρες σε μελέτες γεωργικών εδαφών, θέματα που συνδέονται άμεσα με την ποιότητα ζωής και τη βελτίωσή της και την προστασία του περιβάλλοντος. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι συμβάλλουμε στην προστασία της ανθρώπινης υγείας μέσω των εξειδικευμένων Εργαστηρίων μας, όπως του Ελέγχου τοξικότητας στερεών και υγρών αποβλήτων, Ανίχνευσης Αμιάντου και Βαρέων μετάλλων.